Je bent kunstenaar en verzint eens wat

Er is een rel rond het laatste project van kunstenaar Tinkebell. Ze reisde een uitgezette Afghaan achterna, die zegt te zijn mishandeld door de marechaussee. Ze kreeg er veel aandacht mee. Maar nu blijkt opeens dat het verhaal wellicht niet klopt.

Afghaan Feda Amiri wordt geïnterviewd door kunstenaar Tinkebell (Katinka Simonse) in een Afghaans ziekenhuis. Foto: Joel van Houdt / Hollandse Hoogte

Kunstenaar Katinka Simonse, alias Tinkebell, heeft het actievoeren tot kunst verheven. Of noem het kunst met een activistische inzet. Hoe dan ook heeft ze er een serieuze uitzettingszaak bij betrokken.

Afgelopen maanden heeft Simonse de zaak van de Afghaanse Feda Amiri succesvol op de radar van media én politiek gekregen.

Kort wat er is gebeurd. De Afghaan Feda Amiri (54) werd op 5 januari dit jaar vanuit Nederland naar Afghanistan uitgezet vanwege zijn mogelijke betrokkenheid bij oorlogsmisdaden. Hij woonde al achttien jaar in Nederland, zijn vrouw en kinderen mochten blijven. Na zijn uitzetting hoorde zijn familie niets meer van hem.

Dochter Tamana Amiri (23) reisde half februari af naar Afghanistan om hem te gaan zoeken. Katinka Simonse reisde háár weer achterna, vorige week. Ze kreeg „veel sterkte” bij haar tocht toegewenst van Eva Jinek, die Simonse in haar talkshow te gast had om te vertellen over wat er volgens haar mis is met het Nederlandse uitzettingsbeleid.

In het ziekenhuis beland

Begin deze week kwam er nieuws uit Afghanistan: dochter zou vader op het spoor zijn gekomen doordat ze zelf in het ziekenhuis was beland. Een werknemer daar had haar vader van de foto herkend. De cameraman die Simonse had meegenomen, schoot beelden van vader Amiri vanuit een ziekenhuisbed. Tamana Amiri vertelt dat haar vader tijdens zijn uitzetting is mishandeld door de marechaussee. Hij zou volgens haar „twintig minuten lang” een zak over zijn hoofd hebben gekregen en gewond zijn geraakt aan zijn been.

Alleen klopt dat verhaal wel? Volgens verantwoordelijk staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) niet. Als een vreemdeling zich in het vliegtuig tegen uitzetting verzet, mag en kan de marechaussee dwangmiddelen gebruiken. Zoals een bodycuff, tiewraps of handboeien. Dat is ook gebeurd bij Amiri. Maar „een zak over het hoofd maakt evident geen onderdeel uit” van die dwangmiddelen, schreef Teeven gisteren in een antwoord op Kamervragen van onder andere de ChristenUnie.

Er moet een onderzoek komen

Vóór die brief van de staatssecretaris kwam, bracht Omroep Brabant gisteren het nieuws dat Katinka Simonse alles heeft opgenomen als kunstproject: gesprekken met de pers, met Kamerleden, haar reis in Afghanistan. Op de vraag van de omroep of het hele verhaal eigenlijk wel geloofwaardig was, antwoordde Simonse volgens de omroep dat dat er eigenlijk niet toe deed. „Op het moment dat er een wending is, dat zij [Amana] iets in scène zet of liegt, dan is het voor mijn project interessant.” De premièredatum voor haar film ligt vast, zegt ze: 27 maart in debatcentrum De Balie in Amsterdam.

Gisteravond reageerde Simonse tijdens haar tussenstop onderweg naar Nederland, vanuit Dubai: ze wordt platgebeld over wat nou waar is en wat niet. Zíj heeft niets geregisseerd, zegt ze. Ook dat het er niet toe zou doen wat werkelijk is gebeurd tijdens Amiri’s uitzetting, is volgens haar uit de context gehaald: „Natuurlijk zou ik me persoonlijk belazerd voelen. Maar voor de fílm zou het niet uitmaken.”

Tamana Amiri was gisteren samen met Simonse onderweg naar Nederland en zegt dat zij een onderzoek wil naar wat er met haar vader is gebeurd. „Er moeten genoeg ooggetuigen te vinden zijn die er wél bij waren.”

Onderdeel van het kunstproject is volgens Simonse ook te laten zien hoe onderwerpen op de politieke agenda te krijgen zijn. Tweede Kamerlid Joël Voordewind van de ChristenUnie heeft zich vanaf het begin aan de zaak verbonden, hij zat naast Simonse bij Jinek op de bank.

Natuurlijk, zegt Voordewind, Katinka Simonse is geen onderzoeksjournalist, maar kunstenaar. Daarom heeft hij om doktersverklaringen van de vader gevraagd: klopt het verhaal wel? Die doktersverklaringen kreeg hij – van Simonse – en zo vond Voordewind genoeg aanleiding om verantwoordelijk staatssecretaris Fred Teeven om opheldering te vragen. „Ik zou niet weten waarom een arts in Afghanistan hierover zou liegen.”

Een onderwerp op de agenda krijgen

Simonse wil het Nederlandse 1F-beleid ter discussie stellen, dat is het uitzetbeleid voor vermeende oorlogsmisdadigers. Vader Amiri werkte voor de Khad, een van de geheime diensten in Afghanistan die eind jaren zeventig op grote schaal hebben gemoord en gemarteld. Naar eigen zeggen werkte Amiri daar alleen als politieman. Maar voor Nederland is „het ernstige vermoeden” dat hij in eigen land betrokken was bij oorlogsmisdaden voldoende om hem uit te zetten. Dat moet volgens Simonse anders. Het tweede doel van haar film is om te laten zien hoe je als individu een onderwerp met succes op de politieke agenda krijgt. Ironisch wel dat de inhoudelijke discussie over het beleid gisteren juist verder uit beeld raakte.