Agent LS825 en andere spionnen

Zuid-Afrika als draaischijf van de inlichtingenwereld. Een lek legt pijnlijk de dubbele agenda’s van veel landen bloot.

Agent LS825 van de Israëlische veiligheidsdienst Mossad is in de dertig, lang, en keurig geschoren. Maar de vrouwelijke collega die hij op een septemberochtend in 2012 ontmoet in een hotel in Pretoria heeft geen goed woord voor hem over. „Arrogant, vol van zichzelf, schept op over zijn dagelijkse contacten met Afrikaanse presidenten”, schrijft de Zuid-Afrikaanse. Zijn narcisme maakt hem volgens haar „vatbaar voor manipulatie en uitbuiting”. „Hij zegt zich bewust te zijn van veiligheidsprotocollen maar overtrad tijdens de bijeenkomst de regels door met informatie te strooien.”

Zo leest een van de honderden spionnenverslagen tussen 2006 en 2014 die zijn gelekt naar de tv-zender Al-Jazeera, de Britse krant The Guardian en de Zuid-Afrikaanse City Press. De gelekte documenten komen van de Zuid-Afrikaanse veiligheidsdienst SSA en laten Zuid-Afrika zien als draaischijf voor veiligheidsdiensten, maar ook van terreurnetwerken als Al-Shabaab. Zuid-Afrika wordt ook als dubbelspion gebruikt door aartsvijanden als Israël en Iran, Noord- en Zuid-Korea, de Verenigde Staten en Rusland.

Volgens de documenten zijn meer dan 140 buitenlandse agenten actief in Zuid-Afrika. Hoewel de Spy Cables minder onthullend zijn dan de lekken aan Wikileaks van Julian Assange en de informatie van Edward Snowden leggen ze pijnlijk de dubbele agenda’s bloot van veel regeringen.

Weken nadat de Israëlische premier Netanyahu de Verenigde Naties waarschuwde voor de capaciteit van Iran om een kernwapen te produceren, deelt de Mossad documenten met Zuid-Afrika waaruit geen bijzondere ongerustheid over Iran blijkt. De Zuid-Afrikanen geven openlijk af op de Israëlische bemoeienis met Afrika. Ze verwijten Israël landen als Nigeria, Ghana en Oeganda te bewapenen. Ook zou Israël regeringen ondermijnen die het land niet goedgezind zijn, zoals in Soedan, waar het volgens de Zuid-Afrikanen een opstand tegen de regering probeert aan te wakkeren.

Een ander document laat zien dat de Amerikaanse veiligheidsdienst CIA zijn Zuid-Afrikaanse collega smeekt om contacten met Hamas, door het Witte Huis aangemerkt als een terreurbeweging. „We weten dat spionage vaak onvoorspelbaar is en tegen het beleid van regeringen ingaat”, zegt Anton du Plessis van het Zuid-Afrikaanse Institute for Security Studies in Pretoria. Maar uit de documenten blijkt vooral hoe slecht Zuid-Afrika beschermd is tegen buitenlandse infiltratie en hoe gebrekkig de opleiding is van veel agenten. „Wat mij vooral zorgen baart is de chaos binnen Zuid-Afrika’s veiligheidsdiensten. Informatie is hier niet veilig. Dat is slecht voor onze reputatie.”

Stoorzenders

De Zuid-Afrikaanse veiligheidsdiensten liggen onder vuur nadat agenten twee weken geleden apparatuur in het parlement installeerden om mobiele telefoons te blokkeren. Die werd ingezet bij de tumultueuze State of the Nation, Zuid-Afrika’s troonrede, kennelijk om te voorkomen dat journalisten beelden naar buiten brachten van de politie die met geweld oppositieleden uit het parlement verwijderde. „Er bestaan veel vragen over het professionalisme en stammenstrijd van de Zuid-Afrikaanse dienst”, zegt veiligheidsanalist Ryan Cummings. „Nu komen er ook vragen over de neutraliteit van Zuid-Afrika op het wereldtoneel.”