Zo cynisch zijn politici in het echt heus niet

Elke week analyseert een expert een tv-programma binnen zijn vakgebied. Dit keer: D66-Kamerlid Kees Verhoeven kijkt House of Cards.

Frank Underwood, held van de tv-serie House of Cards, was jarenlang een politicus die in de luwte zijn partij diende. Totdat hij werd gepasseerd voor een ministerspost. Toen dacht hij: nu is het mijn beurt. „Politici die niet krijgen wat ze willen en het dan puur op wilskracht alsnog veroveren; dat heb ik in Den Haag ook wel gezien”, zegt Kees Verhoeven, Tweede Kamerlid en campagneleider van D66 voor de Provinciale Statenverkiezingen van 18 maart.

Verhoeven noemt drie Nederlandse voorbeelden: „Diederik Samsom. Geert Wilders: jarenlang backbencher in de VVD-fractie. En mijn eigen fractieleider, Alexander Pechtold. In 2006 had hij het moeilijk als minister in het kabinet-Balkenende II. Ze noemden hem ‘kereltje Pechtold’. Sindsdien heeft hij een snelle opmars gemaakt als oppositieleider.”

In de kelders van het Binnenhof, onder de vergaderzaal van de Tweede Kamer, kijken we naar House of Cards, om te zien of Verhoeven de politieke werkelijkheid erin herkent. Het is de laatste aflevering van het tweede seizoen, waarin vicepresident Frank Underwood probeert zijn president pootje te lichten om zelf de hoogste baas te worden. Dat gaat best goed. De parlementscommissie is al bezig met de afzettingsprocedure, de impeachment – net als destijds met president Nixon.

„Het bijzondere aan de serie, anders dan bij andere politieke series, is dat hij zo cynisch is over politiek. Wat dat betreft zijn The West Wing en Borgen beter te vergelijken met de Haagse politiek. Borgen is ook veel populairder onder Kamerleden dan House of Cards.” De Nederlandse politiek is volgens hem wel meer op de Amerikaanse gaan lijken. „Amerikaanse praktijken als het framen, de spindoctors en het belang van opiniepeilingen zijn hier ook ingeburgerd.”

Frank is niet representatief voor de doorsnee politicus, betoogt Verhoeven. „Hij is alleen maar uit op zijn eigen belang. Daarvoor gaat hij over lijken, en hij zuigt iedereen mee in zijn web. Je zult hem nooit kunnen betrappen op een hogere beweegreden. Hij heeft het wel over zijn ‘patriotism’, maar dat blijft vaag. Die leegte is aantrekkelijk voor de serie. Het sluit ook aan bij hoe het publiek – helaas – over politiek denkt.” Nederlandse equivalenten van Frank kent hij niet. „Bij ons wordt iedereen voortgedreven door een vorm van idealisme. Premier Rutte zou je bijvoorbeeld wel pragmatisch kunnen noemen, maar hij is dat om de boel bij elkaar te houden, voor het landsbelang. Wie hier premier wil worden, wil dat om zijn ideeën met het land uit te kunnen voeren.”

De premier is minder machtig

De genadeloze politieke strijd die Underwood voert, is volgens Verhoeven ook niet herkenbaar. „De Nederlandse politiek is meer verbrokkeld, en daarom meer gericht op samenwerken. Een Nederlandse politicus heeft minder macht. Zelfs de premier heeft zo veel mensen om zich heen naar wie hij moet luisteren. Wie het echt alleen om de machtshonger gaat, is beter op z’n plek in het bedrijfsleven.”

Zelfs het liegen en ontkennen, volgens buitenstaanders toch het wezenskenmerk van de politicus, herkent Verhoeven niet. „Ik heb in de vierenhalf jaar dat ik hier werk nog nooit meegemaakt dat iemand tegen mij loog.”

Bijna de hele aflevering houdt de Amerikaanse president zich schuil op Camp David. Heeft Verhoeven weleens zo onder vuur gelegen? „Zeker. Bij de verkiezingen van 2012 was ik ook campagneleider. Toen wonnen we veel minder dan voorspeld. Dat heb ik wel te horen gekregen, ja. Gelukkig hebben we vorig jaar weer flink gewonnen, dus nu vindt iedereen mij een goede campagneleider.”