Kritisch denken

Gisteren werd in Amstelveen het gemeentehuis ontruimd vanwege een dreigbrief. Dat ging vast vlugger dan de gelijktijdige ontruiming van het Bungehuis, waar studenten van de Universiteit van Amsterdam anderhalve week protesteerden.

Angst verandert dingen sneller dan verbeteringsdrang.

Wie iets verbeteren wil moet zich nog verdedigen (‘Wat willen die verwende bezetters nou eigenlijk?’). Angst is de verdediging zelf.

De verbeteraars kunnen dus het beste met argumenten komen die de huidige werkelijkheid zo lelijk maken dat angst alsnog een motief wordt. Idealen zijn ouderwets.

Bijna honderd jaar geleden werd in New York City een alternatieve universiteit opgericht. Dat ging grofweg zo: aan Columbia University werd een hoogleraar ontslagen, omdat hij niet mee wilde in het nationalisme dat de universiteit na de Eerste Wereldoorlog uitstraalde. Hij vreesde voor een klimaat waarin de ander altijd als vijand werd gezien. Een aantal moedige docenten volgden hem en samen richtten ze de New School op. In eerste instantie was de universiteit open voor iedereen, je hoefde slechts volwassen te zijn. Kritisch denken, kritisch denken, kritisch denken: dat was het doel. Natuurlijk kent elk kritisch denken zijn eigen beperkingen en kampt ieder nieuw initiatief met ego’s of persoonlijke wissewasjes, maar gelukkig veegt de tijd dat soort kleinzieligheden uit ten behoeve van de grote lijnen. In 1933 initieerde de New School een tak speciaal voor Joodse intellectuelen: the University of Exile. In 1945 verdween de naam, maar hun gedachtengoed bleef vormend.

Ook in Nederland is onlangs een nieuwe school opgericht, de We Are Here Academy. De lessen van de Academy zijn bedoeld voor studenten die beter bekendstaan als de uitgeprocedeerde vluchtelingen die van kerk naar garage trekken. De docenten werken vrijwillig. Eén van hen is religie- en literatuurwetenschapper Ernst van den Hemel. Wanneer hij vertelt dat hij lesgeeft aan de vluchtelingen van We Are Here, vraagt men waarom, want wat kunnen ze ermee? Ze krijgen geen officieel diploma en mogen toch niet werken. Maar kennis is als een Zwitsers zakmes: het komt altijd wel van pas. Als je van tevoren weet wat je er precies mee moet, neem je alleen de kurketrekker mee.

Laatst discussieerden de studenten over kolonialisme. Eén van hen legde precies uit wat het was. ‘Kolo’ betekent gekte en ‘nail’ staat voor vastnagelen, ‘dus een gekte waardoor de wereld vastgenageld wordt’.

Kennis komt in vele vormen.

Ik denk dat De Nieuwe Universiteit, zoals de UvA-bezetters zich hebben genoemd, samen moeten smelten met de We Are Here Academy. De gedwongen nutteloze positie van de vluchtelingengroep wordt een vrucht wanneer deze zelfgekozen is.

Kritisch denken, kritisch denken, kritisch denken. Daar is geen College van Bestuur voor nodig. Dat is er voor diploma’s.