Havo of gymnasium? Dat bepaalt nu de school, niet de toets

Vier vragen over het schooladvies. Sinds dit jaar is het advies van de basisschool belangrijker dan de Citotoets. Vandaag praat de Tweede Kamer over de middelbare scholen die daar niet blij mee zijn.

Op een open dag van middelbare school de Citadel in Lent luisteren belangstellende kinderen en hun ouders naar muziek van de leerlingen. Foto Flip Franssen

Gedoe over de overgang van de basisschool naar de middelbare school. Tot vorig jaar namen middelbare scholen leerlingen uit groep acht vooral aan door te kijken naar hun score op de eindtoets (meestal de Citotoets).

Dat kan niet meer. Nu moeten scholen afgaan op het advies dat de leerkrachten van de basisschool geven. Die zeggen nu of een leerling op het vmbo, de havo of het vwo thuishoort.

Niet alle middelbare scholen zijn daar blij mee. Vooral gymnasia niet: die willen de allerbeste leerlingen aannemen, maar vinden dat lastig als ze alleen maar een algemeen schooladvies zonder cijfers te zien krijgen.

Dus komen sommige scholen nu met aanvullende eisen. De Landelijke Ouderraad ontvangt naar eigen zeggen „geregeld” telefoontjes van bezorgde ouders. Die vertellen dat middelbare scholen aan aspirant-leerlingen vragen om een toelatingstoets te maken. Of ze willen dat ze toetsscores meenemen naar het aanmeldingsgesprek.

De Onderwijsinspectie heeft contact gezocht met de scholen „waar signalen over binnenkwamen”. Scholen zoeken de grenzen op van wat wel en wat niet kan, zegt een woordvoerder. „Maar dat gebeurt niet op grote schaal.” Toch merkt de inspectie dat de nieuwe regels nog niet voor iedereen even duidelijk zijn. Vandaag praat de Tweede Kamer over de kwestie.

1. Wat veranderde er dit jaar ook alweer aan het schooladvies?

Tot vorig jaar bepaalde de uitkomst van de eindtoets vaak waar kinderen na groep acht naartoe gingen. Maar de weerstand tegen dit systeem groeide. De toets was maar een momentopname. De druk op jonge kinderen om te presteren liep te hoog op. En dan waren er nog de kwaliteiten (zoals doorzettingsvermogen en ambitie) die niet werden meegenomen bij de beoordeling.

Om al deze redenen is nu het advies van de leerkracht leidend. Die kent de leerling het beste, is het idee. De eindtoets is er nog wel, maar hij is met opzet verplaatst: van februari naar april. Daardoor moeten middelbare scholen het écht doen met het schooladvies. Dat advies wordt vóór 1 maart gegeven – de meeste middelbare scholen schrijven leerlingen half maart in.

2. Hoe ziet het schooladvies van de basisschool eruit?

Dat is simpelweg een papier met daarop naam en geboortedatum van de leerling, het geadviseerde schoolniveau – eventueel met een korte onderbouwing– en de handtekening van de directeur van de basisschool. Er staan geen scores of cijfers op.

Dat betekent niet dat er geen feitelijke onderbouwing is. Basisscholen zullen, zo zegt het ministerie van Onderwijs, bij de totstandkoming van het advies logischerwijs gebruikmaken van het leerlingvolgsysteem. Daarin staan alle leerresultaten van de acht jaar dat een kind op school heeft gezeten. Daarnaast zullen leerkrachten kijken naar de sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind, de groei die het kind heeft doorgemaakt en eigenschappen als ambitie en creativiteit.

3. Maar sommige middelbare scholen vinden alleen zo’n schooladvies te mager?

Ja, en dat zijn met name gymnasia. Die willen alleen de beste leerlingen aannemen. En dat gaat nu eenmaal minder makkelijk met een algemeen schooladvies zonder cijfers.

De afgelopen jaren selecteerden veel scholen – niet alleen gymnasia – op basis van de eindtoets. Een leerling moest bijvoorbeeld 538 punten halen om naar de havo te kunnen en 545 punten voor het gymnasium. Sommige scholen vragen nu naar de score van de entreetoets. Dat is een (Cito)toets die de leerlingen van groep zeven maken.

4.En wat nu? Mogen scholen écht niets anders inzien dan alleen het schooladvies?

Dat mag wel. Middelbare scholen mogen basisscholen vragen naar de uitkomst van een entreetoets, naar scores uit het leerlingvolgsysteem of de motivatie van de leerling. Maar ze mogen scholieren daar niet op afwijzen. Het schooladvies is leidend en bindend.

Er zijn middelbare scholen die vinden dat ze mogen afwijzen als het advies van de basisschool niet goed onderbouwd is. Maar dat is volgens de Onderwijsinspectie onjuist.

En wat ook niet mag: een beroep doen op regionale afspraken. Veel basisscholen en middelbare scholen spreken onderling af welke afwegingen een leerkracht zou moeten maken bij het advies. „Maar als de basisschool hier om wat voor reden dan ook van afwijkt, dan moet de middelbare school dit gewoon accepteren.”