‘Gemiddeld beroven 22 veteranen per dag zich van het leven’

Dat berichtten tal van media, waaronder deze krant

illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Wat doet oorlog met de geestelijke gesteldheid van een soldaat? Over dat onderwerp gaat het de laatste tijd vaak in de VS.

De Amerikaanse veteraan Eddie Routh, die diende in Haïti en Irak, staat deze maand terecht. Hij kwam terug en schoot in 2013 twee medeveteranen in hun rug – ze overleefden het niet. Een veelbesproken vraag is nu: was zijn daad ook het gevolg de ellende die hij meemaakte in het leger?

Het is ook de maand waarin president Obama een wet heeft getekend die hulp aan suïcidale veteranen moet verbeteren: de Clay Hunt Suicide Prevention for American Veterans Act.

Er is een getal dat in de verslaggeving over dit onderwerp keer op keer opduikt. „Gemiddeld beroven elke dag 22 veteranen zichzelf van het leven”, berichtten ontelbare Amerikaanse media (CNN, The New York Times) deze maand naar aanleiding van het proces tegen Routh en de wet van Obama.

Ook Amerikaanse politici verwijzen steeds naar het getal. En Nederlandse media blijven niet achter. Onze correspondent in de VS, Guus Valk, haalde het getal deze maand aan. Als iets zo vaak wordt herhaald, moet het wel waar zijn. Toch?

Waar is het op gebaseerd?

De cijfers komen uit een rapport van de U.S. Department of Veterans Affairs (VA), het Amerikaans ministerie van Veteranenzaken.

VA bestudeerde onder meer de overlijdensaktes uit 21 verschillende staten, van 1999 tot 2011. Van de geregistreerde zelfmoorden bleek iets meer dan 22 procent gepleegd door een veteraan.

Volgens cijfers van het Amerikaanse National Institute of Mental Health, waar VA zich op baseert, plegen ongeveer 38.000 Amerikanen per jaar zelfmoord.

Rekensommetje. 22 procent van 38.000 = 8.360. Als je dat getal deelt door de dagen van het jaar, kom je inderdaad uit op (ruim) 22.

En, klopt het?

Het rapport geeft het antwoord al: „Het wordt aanbevolen om het geschatte aantal veteranen met enige voorzichtigheid te interpreteren.” De onderzoekers houden een slag om de arm. Waarom?

Om te beginnen hebben de onderzoekers niet naar data van álle staten gekeken, maar van 21. Dat is nog niet de helft. Staten met een relatief hoog aantal veteranen, zoals Texas en Californië, werden niet onderzocht. Voor aanstaande zomer is een rapport gepland waarin wel bijna alle staten worden bekeken.

Bovendien, en dat staat ook in het rapport, is het mogelijk dat een dode die niet geregistreerd was als veteraan dat wél was. Er is geen automatisch systeem dat een vakje aanvinkt als je veteraan bent.

De begrafenisondernemer kan het in een overlijdensakte aantekenen. Maar als niemand hem vertelt dat de dode een veteraan was, gebeurt er niets.

Nog een kanttekening in diezelfde categorie: niet alle zelfmoorden worden goed geregistreerd. Want tegen een boom rijden, kan ook worden geregistreerd als ongeluk.

Kun je er dus van uitgaan dat er veel meer veteranen zelfmoord plegen?

Het is aannemelijk, maar er dient nog een nuance te worden aangebracht.

The Washington Post schreef begin deze maand ook een artikel waarin media en politici die het aantal van 22 veteranen gebruiken, een veeg uit de pan kregen. „Het getal wordt vaak in verband gebracht met recente oorlogen in Irak en Afghanistan, maar de studie zegt eigenlijk meer over oudere veteranen.” Want, zo blijkt uit het onderzoek: „De gemiddelde leeftijd van zelfmoord onder mannelijke veteranen was 59.”

Conclusie

De gegevens waar het Amerikaans ministerie van Veteranenzaken zich op baseert zijn onvolledig, dat weten en schrijven de onderzoekers zelf ook. Het is aannemelijk dat het aantal zelfmoorden hoger ligt dan 22 per dag, maar cijfers over veteranen en zelfmoorden worden niet goed geregistreerd. We beoordelen de stelling daarom als niet te checken.

Hoe zit het met de Nederlandse veteranen? Dat lees je morgen in deze rubriek.