Een typisch Amerikaanse verlossing

De schrijfster werd door bestseller ‘Wild’ een idool. De junkie die in de wildernis tot cultureel orakel uitgroeide: een Amerikaanse droom.

In Wild wordt niet veel gezegd. Hoofdpersoon Cheryl praat vooral met zichzelf terwijl ze door de Californische natuur zwerft, op zoek naar een exit uit haar deprimerende bestaan. Hoogstens smeekt ze een vos om bij haar te blijven of gilt ze tegen een ratelslang.

Maar aan het einde van de film klinkt alsnog een waterval van woorden. Zonder de ontknoping weg te geven: die voice-over komt rechtstreeks uit het boek Wild van Cheryl Strayed uit 2012. En zonder iets af te doen aan het spel van actrice Reese Witherspoon als de jonge Cheryl, blijkt uit de monologue interiéur waarom Strayed voor haar reusachtige schare fans dient als ‘een glanzend, alwetend orakel’.

Zo werd Strayed (46) kort geleden omschreven door cultuurcritica Kathryn Schulz. Het is een veelzeggende typering. De schrijfster en voormalige adviescolumniste heeft niet alleen een bestseller geschreven. Ze diende niet alleen als model voor de Oscargenomineerde rol van Witherspoon.

Strayed is meer dan dat: een Oprah Winfrey-achtige leidsvrouw die nooit verlegen zit om goede raad. Spreekt zij, dan luisteren vrouwen. Al vindt de schrijfster haar werk ook geschikt voor mannen. „Iedereen denkt: oh, een vrouwenboek van een vrouw over vrouwendingen voor vrouwen. Maar mannen vinden het ook geweldig”, vertelde ze me. „Ze zien dat het over menselijke nood gaat, niet vrouwelijke.”

Cultureel orakel

Met haar pleidooi voor zelfstandigheid en gezonde ambitie werd Strayed inderdaad een soort cultureel orakel: Wild ontketende een aanbidding die weinig schrijvers is gegund. Jonge en oudere meiden verdringen elkaar bij lezingen, het boek is lesmateriaal op universiteiten, boekenclubjes en online-groepen discussiëren eindeloos over Wild. Op het Pacific Crest Trail (PCT), het decor van Wild, ziet de National Park Service een dramatische toename van het aantal eenlingen dat met rugzak door het ruige landschap zwerft. Het ‘Wild-effect’.

„Het schijnt niet vaak te gebeuren”, zei Strayed me tijdens een interview in 2013, „dat zó veel mensen een literair, bedachtzaam boek lezen”. Heden ten dage is de verbazing uit haar stem verdwenen. Ze beseft dat het fenomeen Wild om haar draait, om haar woorden. Daar speelt regisseur Jean-Marc Vallée (Dallas Buyers Club) op in als hij Strayed in Wild aan het woord laat als ze de ‘Brug van de goden’ bereikt.

In een vrije val

Na de dood van haar moeder besloot Strayed in 1995 om te gaan lopen. Ze was gescheiden, eenzaam, verslaafd aan heroïne: „in een vrije val”. Zonder ervaring, training of kennis trok ze alleen de woestenij in. Niet om er een boek over te schrijven – dat zou ze pas zo’n vijftien jaar later doen – maar om haar evenwicht te hervinden op het PCT, een route die de woestijnen en gebergten doorkruist tussen Mexico en Canada. „Een vrouw die in haar eentje ruim 1.700 kilometer door de woestenij loopt? Zo iemand was ik nog nooit geweest”, schrijft Strayed.

Coming-of-ageverhalen zijn niks nieuws; de Amerikaanse literatuur en Hollywood staan bol van ‘eindelijk groei ik op’-vertellingen. Rouw en verslaving spelen vaak een rol. De wildernis van de VS is niet zelden het decor. Maar in dit geval is het wel een jonge vrouw die het redt zonder man. Sterker, romantiek speelt nauwelijks een rol: met de vele flashbacks met haar moeder en beste vriendin voldoet Wild royaal aan de feministische Bechdeltest voor films: praten twee vrouwen met elkaar over iets anders dan een man?

Zoals eerder in Gravity (2013), de ruimtevaartfilm met Sandra Bullock, blijkt de werkelijk zelfstandige vrouw aan te slaan als filmpersonage. „Beide films gaan om de ervaring – uiterst zeldzaam in de populaire cultuur – van een vrouw die zichzelf leert hoe ze onder zware omstandigheden zonder hulp van A naar B moet komen”, aldus Schulz in New York Magazine.

Write like a motherfucker

Wild is vergeleken met Eat, Pray, Love, de memoires van Elizabeth Gilbert uit 2006. Maar dat boek, en de verfilming met Julia Roberts, komt verwend en koket over naast het ruige en authentieke Wild. Uit een adviescolumn die Strayed ooit schreef onder het pseudoniem Sugar komt de frase ‘write like a motherfucker’: schrijf en laat je door niemand weerhouden. Het motto dat die assertieve levenshouding samenvat, werd een geuzenkreet die opdook op T-shirts en koffiemokken.

Het zelfhulprelaas van Wild valt ook te verklaren omdat het een klassiek voorbeeld van de Amerikaanse droom is. Ofwel: schijnbaar kansloos meisje uit straatarm eenoudergezin wordt wees, dreigt ten onder te gaan, weet zichzelf op de rails te zetten. „Ik stond elke dag op met het idee dat ik vanuit een diepe put omhoog keek”, schreef Strayed twintig jaar geleden. Wie haar nu ziet kletsen bij Oprah en over de rode lopers ziet schrijden, beseft dat Wild ook een Amerikaans verlossingsverhaal is: „vermakelijk, toegankelijk en troostrijk”, zoals Schulz schreef.

Is het narcistisch entertainment, zoals alle memoires? Ja, maar Wild blijkt miljoenen lezers en bioscoopgangers te raken op een essentieel niveau. In de wildernis leert Cheryl om van zichzelf te houden nu haar moeder dat niet meer kan. Die liefde – „extravagant en onwrikbaar” – is wat het orakel haar fans aanreikt.