Dagkalender van de Wereldliteratuur: over de jarige auteur van ‘A Clockwork Orange’

35 jaar geleden verscheen Earthly Powers, het magnum opus van een schrijver die vooral bekend is door zijn actueel gebleven toekomstroman A Clockwork Orange. Vandaag zou hij 98 geworden zijn.

De aankomende componist John Wilson alias Anthony Burgess werd fulltime schrijver in 1959, toen hij van de dokter per vergissing te horen kreeg dat hij een hersentumor had. Om zijn vrouw van een bron van inkomsten te voorzien, schreef hij binnen een jaar een groot aantal ClockworkCovers_0006boeken, waaronder het, dankzij de verfilming door Stanley Kubrick, berucht gemaakte A Clockwork Orange (1962). In deze satirische toekomstroman vertelt een welbespraakt lid van een jeugdbende – zijn taal is doorspekt met Russisch en plat Engels idioom – hoe hij als gevolg van een gedragstherapie allergisch wordt voor zijn ‘life of rape, ultra-violence and Beethoven’. De vraag in hoeverre het kwaad in de wereld te beheersen is, speelt ook een rol in Burgess’ veel dikkere en meeslepende meesterwerk Earthly Powers (1980), het levensverhaal van een rooms-katholieke homoseksuele schrijver die getuige is van het culturele leven en de gruwelen van de 20ste eeuw.

Burgess was een veelschrijver, die bewerkte filmscripts (The Kingdom of the Wicked, 1985, over het vroege christendom) afwisselde met geestige vies romancées (Nothing Like the Sun, 1964, over Shakespeare, en A Dead Man in Deptford, 1993, over de spion-schrijver Christopher Marlowe) en leesbare experimenten (een roman in de vorm van een symfonie; drie door elkaar lopende verhalen die je het idee moeten geven zappend naar de televisie te kijken). Tussendoor had hij nog tijd voor een drietal satirische romans over de stuntelende moderne dichter Enderby, voor een tweedelige autobiografie, en voor enkele briljante en nog steeds herdrukte studies over zijn grote favorieten Joyce en Orwell.

Voor meer edities van de Dagkalender van de Wereldliteratuur, zie The Global Reader.

Pieter Steinz zit op Twitter.