Poliodruppels? Westers complot

Polioteams gaan deze maand van deur tot deur. Maar ze stuiten op groot wantrouwen. De epidemie groeit.

Meeste Pakistaanse poliopatiënten bij grens met Afghanistan

Wazim (21) zit in een klaslokaal achter zijn naaimachine. Als de leraar hem aanspreekt, gaat hij rechtop zitten. Hij gaat niet stram naast zijn stoel staan, zoals op veel Pakistaanse scholen gebruikelijk is. Wazims benen zijn klein en zwak door de polio. Hij moet zich voortbewegen op krukken.

Wazim krijgt les in een opleidingscentrum voor gehandicapten. Het wordt gerund door de Lahore Business Association for Rehabilitation of the Disabled, een samenwerking van Pakistaanse zakenlieden die gehandicapten een vak willen leren.

40 procent van de jongeren in het centrum is gehandicapt door polio en kan niet meer lopen. Pakistan heeft naar schatting ruim 500.000 polioverlamden. Wazim was vier jaar toen hij de ziekte kreeg. „Mijn familie kan niet lezen. Ze wisten niet dat ze me antipoliodruppeltjes moesten geven. Nu weten we beter, door de campagnes.”

Deze maand worden in Pakistan grote antipoliocampagnes gehouden, waarbij ruim 35 miljoen kinderen onder de vijf druppeltjes krijgen toegediend die hen immuun maken voor het virus. Pakistan is een van de drie landen ter wereld waar polio structureel voorkomt. In de andere twee, Nigeria en Afghanistan, daalt volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) het aantal nieuwe poliogevallen. In Pakistan daarentegen stijgt het. In 2012 waren er 58, een jaar later 98 en vorig jaar 306. In mei adviseerde de WHO reisrestricties voor reizigers uit Pakistan. In veel landen moeten die nu aantonen dat ze tegen polio zijn gevaccineerd.

In het poliobestrijdingscentrum van Punjab, de belangrijkste provincie van het land, is niemand te bekennen. In de lege kamer op het ministerie van Gezondheid van de provincie huist blijkens een groot plakkaat het ‘polio eradication and routine immunisation emergency operation centre’. Computerschermen ontbreken, evenals kaarten aan de muur.

Op het moment van ons bezoek zijn er net weer drie gevallen van polio gemeld. „Die komen niet uit Punjab”, verdedigt een woordvoerder van het ministerie zich. Toch levert elk nieuw poliogeval ook gevaar op voor zijn eigen provincie, zegt hij. Reizigers verspreiden de ziekte ook binnen Pakistan, en niet overal in het land worden kinderen gevaccineerd. „Al meer dan een jaar kunnen we niet vaccineren in de tribale gebieden. Extremisten maken het werk onmogelijk. Maar in Noord-Waziristan en Khyber is nu een militaire operatie gaande. Nu kunnen we gevluchte kinderen uit die gebieden hier antipoliodruppeltjes geven. Vanaf dit jaar moet het beter gaan.”

De polio-uitbraak in het westen wordt verergerd door aanvallen op vaccinatieteams. De intensivering van militaire acties sinds december, nadat de Talibaan 132 kinderen en 18 volwassenen vermoordden op een school in Peshawar, brachten geen verlichting. Vorige week werden de doorzeefde lichamen gevonden van vier poliowerkers. Een week eerder viel een dode toen de auto van een polioteam werd beschoten. Sinds 2012 zijn 73 poliowerkers gedood.

Rotary

In een van de sloppenwijken van Lahore draagt Shehzad Ahmed van de Rotary Club van Lahore dozen met blocnotes en pennen een schoolgebouw binnen. ‘Maak Pakistan poliovrij’ staat erop. Wereldwijd zet de Rotary zich sinds 1985 in voor de strijd tegen polio. In Pakistan geven leden voorlichting op scholen en maken ze soms deel uit van vaccinatieteams. „We weten dat het niet zonder risico is, maar het belang van onze toekomstige generatie weegt zwaar”, zegt Ahmed. Vlak bij de lagere school is een open riool. Het poliovirus verspreidt zich via besmet water. Een paar honderd leerlingen – jongens en meisjes gemengd – luisteren als hij uitlegt hoe de vaccinatie werkt. „Vertel het aan iedereen. Zorg dat kinderen de druppeltjes nemen, elke keer dat er een nieuwe campagne is.”

In 2012 verklaarden de Talibaan de oorlog aan de polioteams. Dat gebeurde nadat de CIA in Abbottabad een arts van de lokale gezondheidsdienst had gerekruteerd voor een nep-hepatitiscampagne om erachter te komen of ze inderdaad Osama bin Laden op het spoor waren.

„Maar daarvóór was er al veel tegenstand”, zegt Muhammad Saeed Khan. Hij is directeur van de organisatie van zakenlieden die het gehandicaptencentrum runt. Saeed was directeur voor Coca-Cola in Zuid-Azië. Nu is hij gepensioneerd en gebruikt hij zijn contacten en vaardigheden om gehandicapte jongeren op weg te helpen. Hij vertelt dat al sinds de eerste antipoliocampagne in 1994 Pakistaanse mullahs de druppeltjes haram noemen, verboden volgens de islam. Later kwam daar het verhaal bij dat ze onvruchtbaarheid veroorzaakten. „Een westers complot tegen de islam.”

Volgens deskundigen dook het gerucht in 2003 voor het eerst op in moslimgebieden in Noord-Nigeria, na de Amerikaanse invasie van Irak. Het leidde tot een opleving van het poliovirus in meerdere moslimlanden. In Pakistan kunnen ouders die hun kinderen weigeren te laten vaccineren tegenwoordig worden gearresteerd. Dat gebeurde afgelopen maand in Kohat met een mullah wiens zoontje polio kreeg nadat hij eerder een polioteam had weggestuurd.

Mobieltjes repareren

Polio heeft Igra’s benen verlamd en een deel van haar linkerhand, maar het repareren van mobiele telefoons gaat prima. Ze leert het in een van de klassen in het gehandicaptencentrum. „Voordat ik hier kwam, dacht ik dat ik nutteloos was.” Ze is vijftien en droomt van het opzetten van haar eigen zaakje. Dat wordt moeilijk, weet ze, wegens het islamitische conservatisme in Pakistan, dat vrouwen weinig ruimte laat. „Mijn moeder geloofde de mullah die zei dat druppeltjes gevaarlijk waren. Nu kan ik niet meer genezen worden. Ik hoop dat andere ouders luisteren naar hun hart en hun kinderen druppeltjes laten nemen.”