Ongemakkelijke aftrap senaatsstrijd

Eerste tv-debat levert vier inzichten op over provinciale campagne.

Het was een ongemakkelijk toneelstukje, gisteravond in het debat tussen de lijsttrekkers voor de Eerste Kamer. Acht senatoren deden net alsof zij volgende maand rechtstreeks verkozen kunnen worden en alsof die verkiezing direct het lot van het kabinet beslecht. Dat is allebei niet waar, maar het zwaar politieke karakter van het Nieuwsuur-debat had alles te maken met de indirecte invloed die de verkiezingen wel hebben op het functioneren van het kabinet. Dat immers afhankelijk is van gedoogsteun in de senaat. Zodoende bood het debat ten minste vier inzichten in de Haagse verhoudingen:

Het gaat over alles ... behalve de provincies

Er was één moment waarop de kijkers én de zeven collega-senatoren geconfronteerd werden met de reden van dit debat. Na lange woordenwisselingen over terreur, werkgelegenheid en peilingen zei Roel Kuiper (ChristenUnie) op zachte toon dat hij niet wilde spreken van „afrekenen” met het kabinet. „Laten mensen vooral stemmen voor hun provinciale besturen.” Wie gisteren naar het debat met lijsttrekkers voor de Eerste Kamer keek zou kunnen vergeten dat we stemmen voor de Provinciale Staten. Premier Rutte zelf heeft de campagne immers als landelijk bestempeld en zal er ook zelf aan deelnemen. Windenergie was het enige van de discussieonderwerpen die Nieuwsuur voorlegde, waarin de provincies een rol van betekenis hebben. Op zorg heeft de senaat haar belang aangetoond, maar over het scheppen van banen en het formeren van een nieuwe regering, heeft ook de Eerste Kamer weinig te zeggen. Bleven over: Haagse spanning tussen de politieke partijen en amusementswaarde.

Senatoren zijn ook maar politici

De twintig seconden waarin senatoren een stelling moesten verdedigen staat wel heel ver af van de chambre de réflexion die de senaat nog altijd pretendeert te zijn. Toch voegden bijna alle lijsttrekkers zich gemakkelijk naar het ‘format’ dat werd opgelegd. Het zijn ook nagenoeg allemaal geroutineerde politici. Loek Hermans (VVD), Elco Brinkman (CDA) en Thom de Graaf (D66) waren minister. Tiny Kox (SP) en Roel Kuiper (CU) zitten al lang genoeg in de senaat om zich politiek stabielere tijden te kunnen herinneren. Marleen Barth (PvdA) was eerder Tweede Kamerlid. Alleen Tineke Strik (GroenLinks) en Marjolein Faber (PVV) debuteren als lijsttrekker. Ze bedrijven allemaal vaker politiek in de statige zaal van de Eerste Kamer. Dat zal in de komende vier jaar niet minder worden.

Ze kennen de oneliners van hun partijleiders

Wie naar nieuwkomer Marjolein Faber luisterde, kon alleen aan het accent afleiden dat niet Geert Wilders zelf aan het woord was. Ze was „helemaal klaar” met de „slappe hap van pappen en nathouden” van „de politiek” als het om de islam gaat. Ook Elco Brinkman herhaalde de leuzen van partijleider Sybrand van Haersma Buma dat het kabinet niet op zijn hulp hoeft te rekenen. Thom de Graaf koppelde net als Alexander Pechtold zijn steun aan de hervormingswil van het kabinet. Blijft die uit „dan neemt de ambitie van D66 om het kabinet in het zadel te houden navenant af”, zei hij. Voor wie nog dacht dat senatoren hun oordeel niet baseren op wat hun Tweede Kamerfractie wil.

CDA, D66 tellen dubbel voor het kabinet-Rutte

Het strijdtoneel was gisteren duidelijk afgebakend: er waren coalitiepartijen (VVD en PvdA), échte oppositiepartijen (SP en PVV) en de partijen in het schimmige gebied daartussen. Vooral Thom de Graaf werd aangepakt omdat hij „alle slechte maatregelen gesteund” heeft, aldus SP’er Kox. De Graaf sprak op zijn beurt Brinkman aan dat het straks „belangrijker is wat het CDA doet”. De ‘constructieve drie’ en de coalitie willen het CDA zo snel mogelijk weer rekenen tot de redelijken, maar Brinkman ging niet verder dan te zeggen dat hij „degelijk” is en goede voorstellen natuurlijk steunt.

Want hoewel de Provinciale Staten belangrijk zijn, gaan de verkiezingen mogelijk wel over het voortbestaan van het kabinet. Als dat niet door twisten ten onder gaat, kan het bij een verlies van de meerderheid met de drie gedogers (waar een peiling van Nieuwsuur op duidt) tegen een blokkade oplopen van wetten en begrotingen die het regeren feitelijk onmogelijk maakt. Na het debat is alleen maar vast te stellen dat de politici in de senaat dat uiterst politiek zullen bezien.