Onderzoekers in opspraak

Het particuliere onderzoeks- en adviesbureau BING dreigt reputatieschade op te lopen en ervaart zo wat er gebeurt als zijn opdrachtgevers harde consequenties trekken uit de rapporten die het uitbrengt. Dat resulteert nogal eens in het einde van een politieke positie of van een loopbaan in het openbaar bestuur.

Zoals de voormalige burgemeester van Schiedam, Verver, heeft ervaren. Zij is een van de (oud-)politici die de gevolgen ondervinden van integriteitsonderzoeken die BING op verzoek van bijvoorbeeld gemeenteraden verricht, nadat ze in opspraak waren gekomen. In een verder verleden gold dat onder anderen voor de toenmalige burgemeester van Maastricht, Leers.

Over de kwaliteit van het onderzoek (uit 2011) naar de gedragingen van Verver valt blijkbaar nogal verschillend te oordelen. Zij haalde bakzeil bij de Accountantskamer waar ze in eerste instantie een klacht tegen BING had ingediend. Maar vervolgens kreeg ze grotendeels gelijk bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb). Waarbij het niet ging om een oordeel over de conflicten die zij had in Schiedam, en die haar vier jaar geleden tot aftreden noopten, maar om de manier waarop BING het onderzoek heeft uitgevoerd. De zaak leverde BING een berisping op, omdat het bureau „heeft gehandeld in strijd met de fundamentele beginselen van deskundigheid en zorgvuldigheid en van objectiviteit”.

Het CBb oordeelt dat BING het accountantsberoep „in diskrediet” heeft gebracht. BING is van mening dat noch de Accountantskamer noch het CBb aan deze kwestie te pas had moeten komen, omdat zijn bevindingen niet het resultaat waren van een accountants- maar van een integriteitsonderzoek. De vorige en huidige directeur hebben zich daarom laten uitschrijven als accountants.

Integriteit is het belangrijkste wat een politiek bestuurder te verliezen heeft. Dat betekent dat onderzoeken daarnaar onberispelijk dienen te zijn. Twijfel over de kwaliteit ervan is het slechtste wat een onderzoeksbureau kan overkomen. Ook al spreekt het voor zich dat degenen die zich de dupe voelen van zulke onderzoeken, niet de meest objectieve beoordelaars zijn.

BING betekent Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten maar is toch een privébedrijf, al wordt het door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) wel als een verwante organisatie gezien. BING concurreert met andere bedrijven om opdrachten. Met het risico, of het al dan niet juiste vermoeden, dat sommige onderzoeken het resultaat opleveren dat de opdrachtgever wenste.

Bij onderzoek naar integriteitskwesties bij de overheid is het logischer daar een instantie voor aan te wijzen die zowel onafhankelijk is als niet winstgedreven. Wellicht is de Nationale ombudsman of een soortgelijk, nog in te stellen college daarvoor het meest geschikt.