Europa hervormen kan niet zonder een verdragswijziging

Deze week spreekt Frans Timmermans over prioriteiten van de Europese Commissie. Volgens Milos Labovic is het tijd voor een verdragswijziging.

Donderdag spreekt Frans Timmermans in de Tweede Kamer over de prioriteiten van de Europese Commissie voor 2015. Maar wat insiders vooral interesseert staat niet op de agenda: komt er een Europese verdragswijziging?

Het Verdrag van Lissabon, dat de basis en werking beschrijft van de Europese Unie, botst met de ambities van Timmermans en bevat veel weeffouten. Bovendien: alleen een verdragswijziging kan de Britten binnenboord houden. De vraag is daarom eigenlijk ook niet óf maar wannéér er een nieuw verdrag komt.

De ambities van Timmermans botsen met de Brusselse werkelijkheid. Zo probeerde hij regelgeving te stoppen op het gebied van plastic zakjes, maar verloor die strijd van het Europees Parlement en de Raad. Dit was een eerste les in Brusselse logica: niemand is oppermachtig en om meters te maken moet je de wetten en procedures door en door kennen.

Er werd ook winst geboekt. Het enorme aantal eurocommissarissen kon om verdragsrechtelijke redenen niet worden teruggebracht, daarom stelde Juncker een systeem van commissarissen en vice-commissarissen in. Het kleine investeringsbudget van de Unie werd gecompenseerd door het te koppelen aan private investeerders om toch een fonds van 315 miljard te creëren.

Maar de grenzen zijn bereikt. Het verdrag bevat te veel weeffouten, veroorzaakt door in het verleden gesloten compromissen. Het Europees Parlement vergadert nog steeds zowel in Straatsburg als Brussel en het secretariaat is in Luxemburg. Het budget van de EU is nog steeds een moeilijk systeem met heffingen en kortingen waarbij het doel van het budget uit het oog wordt verloren. De Scandinavische regio’s krijgen bijvoorbeeld nog steeds extra geld omdat deze verplichting in het Verdrag van Lissabon staat. De Scandinavische lidstaten hebben dit namelijk bedongen tijdens hun toetreding in 1995. De Ieren hebben bedongen dat zij tot in de lengte der dagen een eigen eurocommissaris hebben. Al die weeffouten konden genegeerd worden in tijden van voorspoed, maar nu niet meer. Er zijn 1,3 miljoen handtekeningen verzameld om het verhuiscircus van Brussel naar Straatsburg te stoppen. Terecht noemt Juncker zijn mandaat ‘het Europa van de laatste kans’. Maar Europa grondig hervormen kan niet zonder een verdragswijziging.

Alleen zo’n wijziging kan een ‘Brexit’ voorkomen. Cameron wil in 2017 een referendum voorleggen aan de Britse bevolking, nadat hij over een nieuwe deal voor de Britten heeft onderhandeld. Zo’n deal kan alleen gesloten worden via een wijziging van het verdrag, dus het is tijd om dat aan de orde te stellen. Grote klussen zijn Timmermans niet onbekend; hij was destijds de man die in de Europese Conventie heeft meegedacht over de Europese Grondwet en dé initiatiefnemer van het Nederlandse referendum dat diezelfde Grondwet naar de prullenbak verwees.