Een ‘negatief einde’ in het Bungehuis

Ultimata, een kort geding, steunbetuigingen – en nu is het Bungehuis ontruimd. Is er iets opgelost?

Louise Gunning, bestuursvoorzitter van de Universiteit van Amsterdam (UvA), had even voor middernacht nog de hoop dat de bezetters van het Bungehuis vrijwillig zouden vertrekken. Dat is niet gebeurd. Vandaag, op de twaalfde dag van bezetting, is het monumentale pand ontruimd.

De bezetting had eerder voorbij kunnen zijn. Afgelopen donderdag had de voorzieningenrechter de ontruiming al geboden. Het had ook zondag gekund, nadat burgemeester Eberhard van der Laan vier uur had bemiddeld. Of gisteren, na nog eens drie uur bemiddeling. Een oplossing bleef uit. Hoe kon het conflict tussen universiteitsbestuur en de bezetters van een van haar panden zo ontsporen?

Vrijdag 13 februari

Bezetters nemen in de vroege ochtend het Bungehuis in. Ze zijn met enkele tientallen, vooral UvA-studenten, en noemen zich De Nieuwe Universiteit. De bezetting is „een antwoord op het ondemocratische bestuur” dat „steeds ongewenste veranderingen en bezuinigingen doorvoert”, zo staat op een pamflet. Ze eisen transparantie, en inspraak van docenten en studenten.

De keuze voor het Bungehuis is niet willekeurig: het is het huis van geesteswetenschappen. De faculteit moet de begroting van 82 miljoen euro nu voor 2018 structureel met 7 miljoen euro hebben verlaagd. Van de 700 voltijdbanen zullen er 98 verdwijnen, en het plan is enkele ‘kleine talen’ als zelfstandige studie te schrappen.

De UvA doet ’s avonds aangifte van huisvredebreuk.

Maandag 16 februari

Bezetters en bestuurders verwijten elkaar de dialoog te mijden, na een weekeinde waarin ze vergeefs hebben geprobeerd met elkaar in gesprek te raken. De UvA zegt dat de „nogal abstracte” eisen van de bezetters het totale universitaire bestel raken, en dat je daarvoor naar het ministerie van Onderwijs moet. De demonstranten blijven; als ze opstappen zal dat niets veranderen, vinden ze.

Het communiceren over in plaats van met elkaar, via manifest (bezetters) en open brief (UvA), komt de situatie niet ten goede. De bezetters klagen erover dat wifi en centrale verwarming zijn uitgezet. De universiteit stelt de bezetters een ultimatum: vóór dinsdag 12.00 uur vertrekken, of er volgt een kort geding.

Dinsdag 17 februari

Docenten en studenten zijn welkom in het Bungehuis, maar weinigen komen daar voor werk. In de bibliotheek, waar ’s nachts bezetters slapen, zitten overdag slechts enkele studenten te lezen. Onderzoekers met een werkplek in het Bungehuis zeggen in een petitie dat ze graag een democratische universiteit willen, maar dat de bezetting het werk van promovendi zwaar treft.

Woensdag 18 februari

De publieke steun voor de bezetters groeit. FNV-bonden Jong en Overheid roepen de UvA op de demonstranten serieus te nemen. Cabaretier Freek de Jonge, honorary fellow van de UvA, neemt een kijkje in het Bungehuis. SP-Kamerlid Jasper van Dijk is dan al op bezoek geweest. Hij zal minister Jet Bussemaker (Onderwijs, PvdA) vragen in te gaan op de eisen van de bezetters.

Donderdag 19 februari

Honderd wetenschappers betuigen hun steun aan de bezetters, in aanloop naar het kort geding. „Wij vinden deze verregaande vorm van chantage tegen een geweldloze protestactie onacceptabel”, staat in een verklaring.

De voorzieningenrechter bepaalt dat de bezetters het pand moeten verlaten. Ze krijgen een dwangsom van 1.000 euro per dag opgelegd. De UvA had 100.000 euro per dag geëist, een bedrag dat in en buiten het Bungehuis wrevel wekt.

Bestuursvoorzitter Gunning zegt dat het Bungehuis maandag weer beschikbaar moet zijn voor onderwijs en onderzoek. De bezetters besluiten ’s avonds niet te vertrekken. Ze eisen het vertrek van het bestuur.

Vrijdag 20 februari

De bezetters rekenen op ontruiming, maar het blijft stil. Niet de mobiele eenheid, maar een vrachtwagen van een bierbrouwer staat een poos voor de gebarricadeerde voordeuren. Brandweermannen informeren bij het raam naar het ontruimingsplan. De bezetters zijn creatief om de dwangsom te kunnen betalen. Zo koopt de ondernemingsraad van de faculteit geesteswetenschappen de ladder voor 1.000 euro.

Zondag 22 februari

Bezetters en bestuur praten met elkaar in de ambtswoning van Van der Laan. Dat gebeurt op initiatief van de burgemeester, die mag beslissen over de ontruiming. „Hij wilde een positieve draai geven aan de discussie”, zegt Gunning daarover. „Een ontruiming zou een negatief einde zijn. Maar een bezetting is geen goed middel om discussie af te dwingen.”

Maandag 23 februari

De bezetters, vorige week „altijd” te porren voor een gesprek, willen ’s ochtends niets meer zeggen, ook niet hoeveel bezetters er nog in het pand zijn. Ook een woordvoerder van de UvA drukt „even de pauzeknop” in.

Bezetters en bestuur ontmoeten elkaar in de namiddag opnieuw in de ambtswoning van Van der Laan. Het bestuur stelt onder meer een debatmarathon over de universiteit en het onderwijs voor. Maar de demonstranten vinden dat ze niet voldoende krijgen toegezegd. ’s Avonds beëindigen ze de onderhandelingen definitief.

Een bezetter noemt de UvA na anderhalve week „onverminderd star”.

Had de UvA escalatie kunnen voorkomen? Gunning: „Die vraag zullen we onszelf na afloop zeker stellen.”