Hier gaat het eerste televisiedebat voor de Provinciale Statenverkiezingen over

De Eerste Kamer. ANP / Koen Suyk

Vanavond is het eerste televisiedebat voor de verkiezingen voor Provinciale Staten. Acht politici van de Eerste Kamer nemen eraan deel. Wat wordt er besproken? En kan het interessant worden?

Premier Rutte zou zich hoogstpersoonlijk in de verkiezingscampagne voor de Provinciale Staten storten, zo zei hij begin dit jaar in een interview met NRC Handelsblad(€). “Dit zijn landelijke verkiezingen, die raken direct ook het kabinet”, aldus Rutte, die aankondigde ook zelf aan verkiezingsdebatten mee te doen.

Waar gaat het over?

Vanavond is het eerste televisiedebat voor de verkiezingen van 18 maart. Niet met de premier, maar met acht politici op wie volgende maand óók niet gestemd kan worden: de lijsttrekkers voor de Eerste Kamer. Zij worden indirect gekozen, op 26 mei stellen de Provinciale Staten de senaat samen. Heeft Rutte’s tweede kabinet daar straks nog een meerderheid met de ‘constructieve drie’: D66, ChristenUnie en SGP? Zullen kabinetsvoorstellen straks nog op steun in de senaat kunnen rekenen? Zonder instemming van de Eerste Kamer, kan het kabinet nauwelijks nieuw beleid maken, zo ondervond minister Edith Schippers (Zorg, VVD) in december nog (€).

Nieuwsuur heeft het debat vanavond georganiseerd in de Eerste Kamer zelf, waar de senatoren normaal ook met elkaar wedijveren - alle acht zitten ze al in de senaat. Maar waar ze dat gebruikelijk vooral doen over de (on)deugdelijkheid van wetgeving, gaat het vanavond om vier ‘grote’ politieke onderwerpen: terreur, zorg, windmolens en werkgelegenheid. Hoe de lijsttrekkers van VVD, PvdA, CDA, PVV, SP, D66, GroenLinks en ChristenUnie daarover denken, zal niet wezenlijk verschillen van de meningen van hun collega’s in de Tweede Kamer.

Wordt het interessant?

Ondanks dat de meningen van senatoren en Tweede Kamerleden vermoedelijk niet wezenlijk van elkaar verschillen, is dit debat toch een belangrijke graadmeter voor het verdere verloop van de campagne. En geeft het inzicht in de onderlinge verhoudingen in de senaat in de komende vier jaar.

Gaat D66-kandidaat Thom de Graaf in dit debat net zo tekeer tegen de PvdA als zijn politieke voorman Alexander Pechtold? Zal Loek Hermans namens de VVD de constructieve oppositie aan de borst drukken zoals Rutte dat doet? Heeft Marleen Barth van de PvdA het net zo moeilijk als Diederik Samsom? Zal Marjolein Faber namens de PVV vooral hameren op de islam? Dat zal vanavond duidelijk worden.

Wie zijn de deelnemers?

Loek Hermans is één van de bekendste leden van de Eerste Kamer. In zijn indrukwekkende politiek-bestuurlijke carrière was hij op het hoogtepunt minister van Onderwijs in Paars II en raakte hij in opspraak rond het faillissement van thuiszorgmoloch Meavita. Hij is nog steeds een beslissende factor in zijn eigen VVD en hoopt deze week met een plan te komen voor een staatscommissie die het bestaansrecht van de Eerste Kamer moet onderzoeken.

Lees ook: ‘Een dinertje, een dagje voorzitten en dan gaat er wel eens een bal ‘uit” (€)

Marleen Barth is voor de tweede keer de lijsttrekker van de PvdA voor de senaat. Daarvoor was ze journalist, Tweede Kamerlid en lobbyist. Ze viel in de Eerste Kamer de laatste vier jaar vooral op wanneer er dingen misgingen in haar fractie. Zoals bij het kiezen van een nieuwe Kamervoorzitter en in de ‘zorgcrisis’ van december. Toch was zij de enige kandidaat van de partij voor het lijsttrekkerschap. En krijgt ze de komende jaren een fractie onder zich die in tegenstelling tot vier jaar geleden niet is ingericht op hard oppositie voeren.

Lees ook: ‘Een politica die sterke emoties oproept’ (€)

Elco Brinkman was in een ver verleden ook minister. Daarna was hij vooral ‘mister bouwlobby’. Bij het aantreden van Rutte II rekende het kabinet op zijn redelijkheid. Maar zijn CDA wilde toen al direct niet meewerken aan de plannen van minister Stef Blok (Wonen, VVD) en leidde daarmee de akkoorden die het kabinet sloot met D66, ChristenUnie en SGP in.

Marjolein Faber-Van de Klashorst werd met het vertrek van fractievoorzitter Marcel de Graaff naar het Europees Parlement de leider van de PVV in de Eerste Kamer en mag dat van Wilders blijven. Faber werd vooral bekend omdat zij in de Provinciale Staten van Gelderland de declaraties van gedeputeerde Co Verdaas (PvdA) onderzocht. Dat kostte hem zijn baan als staatssecretaris. Ook in Gelderland is Faber trouwens opnieuw lijsttrekker en dus wel direct te kiezen.

Tiny Kox is één van de langstzittende senatoren en leidt opnieuw de SP. Hij is al voor de vierde keer lijsttrekker voor de partij waar hij zich in 1975 bij aansloot. Net als zijn partijgenoten in de Tweede Kamer verzet hij zich hevig tegen het huidige kabinet.

Thom de Graaf werd lijsttrekker van D66 toen Roger van Boxtel het al na één termijn weer voor gezien hield in de senaat. De oud-minister is ook voorzitter van de Nederlandse hogescholen. Vorige week kandideerde hij zich ook voor de commissie van Hermans om de Eerste Kamer al dan niet af te schaffen.

Tineke Strik werd eerder deze maand door GroenLinks gekozen als lijsttrekker voor de Eerste Kamer. Tegen de wens van de kandidatencommissie, die liever haar collega-senator Ruard Ganzevoort als fractievoorzitter wilde. Strik doceert migratierecht in Nijmegen

Roel Kuiper geniet vooral in de Eerste Kamer zelf veel bekendheid en respect. De huidige fractievoorzitter van de ChristenUnie leidde het parlementaire onderzoek naar privatiseringen - het enige dergelijke onderzoek van de senaat. Als gedoger van het huidige kabinet had hij het niet altijd makkelijk om in te stemmen met wetsvoorstellen die bij de ChristenUnie gevoelig liggen.