Wie Messiaen puur analytisch beluistert, mist de essentie

Pianist Ralph van Raat speelt Messiaen Foto Sonja duimel

Componist Olivier Messiaen (1908-1992) kun je best vergelijken met schilder Mark Rothko. Dat vindt organist Berry van Berkum althans. In een inleiding tot zijn concert tijdens het Messiaenweekend in het Orgelpark vertelde hij dat het in de muziek van de Franse componist gaat om de ervaring. Zij die haar meteen analytisch benaderen, gaan voorbij aan de essentie – zoals je die ook mist wanneer je je geconfronteerd met een schilderij van Rothko direct op de kleurverhoudingen stort. Lees die toelichting achteraf maar, was Van Berkums advies, en luister met je ogen dicht.

Het is misschien de meest praktische manier om Messiaen te benaderen, want de Franse componist zal altijd een van de raadselachtige figuren uit de muziekgeschiedenis blijven.

Ook na een weekend met uitsluitend muziek van de overtuigd katholieke vogelliefhebber slinkt dat raadsel allerminst. In de tot orgelparadijs omgetoverde kerk aan het Amsterdamse Vondelpark stond het vroege orgelwerk centraal. Van Berkum speelde de zevendelige cyclus Les Corps Glorieux en demonstreerde waartoe het Verschueren-orgel in staat is. De organist liet de grimmigste tinten zien.

Het mooie van Messiaen in het Orgelpark is dat in de relatief droge akoestiek zijn ritmes goed tot hun recht komen. Dat bleek ook in het concert waarin Marcel Verheggen aan de speeltafel plaatsnam en een fijnzinnige uitvoering van L’ascension liet horen. In dit concert werd orgelspel afgewisseld met zang. Het Nederlands Kamerkoor overtuigde in de moeilijke Cinq Rechants maar liet het afweten in een onevenwichtig O sacrum convivium, waarvoor het met twaalf zangers wat krap bezet was. Het stuk bevat een paar listige harmonieën, maar daardoor zou je als ervaren zanger in een repertoirestuk niet verrast moeten worden.

Het festivalhoogtepunt kwam een dag eerder. Pianist Ralph van Raat voerde de integrale Vingt regards sur l’enfant-Jésus (1944) uit, een avondvullend, indringend stuk met ontzagwekkende notendichtheid. Van Raat zwoegde en speelde het onbegrijpelijke stuk onbegrijpelijk goed.