Gezocht: kopers in het Midden-Oosten

Foto ANP

“Wilt u zakendoen in de Verenigde Arabische Emiraten? Ga dan van 22 tot en met 26 februari mee met de economische missie gericht op de veiligheids- en defensie-industrie naar Abu Dhabi onder leiding van minister van Defensie, Jeanine Hennis-Plasschaert.”

Wat hier eigenlijk staat? Ga mee met de minister naar de grootste wapenbeurs van het Midden-Oosten, de IDEX defensiebeurs (met deze mooie website). Om Nederlands defensiemateriaal te promoten. Dertig Nederlandse bedrijven zijn erbij. Dit is de rol die Nederland speelt in de wereldwijde wapenexport en -import, in vijf grafieken.

Een miljardenbusiness

De wereldwijde wapenhandel was zo’n 58 miljard dollar (ruim 51 miljard euro) groot in 2012, schat het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI). Dat was een jaar eerder naar schatting nog maar 43 miljard dollar.

Maar omdat dit moeilijk meetbaar is - niet alle landen geven hun cijfers graag af en ze hanteren ieder andere maatstaven - heeft het instituut een eigen norm opgesteld. Volgens de SIPRI Trend Indicator Value (TIV) is de wereldwijde wapenhandel sinds 2000 flink gestegen.

Midden-Oosten importeert steeds meer

Door de crisis werd het de laatste jaren iets minder. In West-Europa nam de wapenimport met 16 procent af sinds 2003, in Centraal Europa zelfs met bijna de helft. De totale import vanuit het Midden-Oosten nam sinds 2008 wel toe: met 3 procent.

De Verenigde Arabische Emiraten zijn een van de grootste importeurs ter wereld.

En de VS en Rusland exporteren flink

Die wapens aan het Midden-Oosten worden nu nog vooral geleverd door de VS, Frankrijk en Groot-Brittannië. Nederland staat niet in de top-10, en in de top-100 van defensiebedrijven komt geen Nederlands bedrijf voor. Wereldwijd hebben vijf landen haast 75 procent van de markt in handen.

Maar Nederland dan?

Heel slecht (of goed, het is maar hoe je het bekijkt) doet Nederland het echter ook niet. Sinds een paar jaar neemt de export weer toe, waardoor we met haast een miljard op een dertiende wereldplek staan.

Nederland telt volgens het ministerie ruim 450 defensiegerelateerde bedrijven en 14.000 werknemers in de sector, op een omzet van 3,1 miljard (in 2010). Van beschermende vezels voor pakken tot training, software, luchtvaart en schepen. De grootsten: schepenbouwer Damen, het Franse (met divisie in Nederland) Thales, Stork, Fokker en TNO. Vier daarvan gaan mee naar de Emiraten.

Het Arabisch-Nederlandse missieboekje toont alle deelnemende bedrijven, en onder meer een handig kaartje van waar Nederland ligt (“Doing business the Dutch way is doing business with you and for you!”):

Ziet kansen in het Midden-Oosten

Daar hoopt Nederland nu verdere groei te vinden. Of zoals de woordvoering van Defensie het zegt: “de banden zijn al goed”, maar er is een mogelijkheid tot het “vergroten van het level playing field” voor Nederland, waarbij de minister “deuren kan openen”. En er zit veel geld.

Ruim 116 miljoen van onze wapenexport ging in 2013 naar het Midden-Oosten en Noord-Afrika. In 2004 was het nog slechts 5,5 miljoen.

Het zal alleen maar meer worden, aangezien eind vorig jaar een vergunning is afgegeven voor schepen ter waarde van ruim 61 miljoen dollar voor de Emiraten. Dat de mensenrechtensituatie in de Emiraten “aanleiding tot zorg” geeft, is daarvoor volgens het ministerie in een Kamerbrief uit december geen beperking. Alle vergunningsaanvragen worden getoetst aan acht EU-punten. De Emiraten hebben “een legitieme maritieme veiligheidsbehoefte” en zijn “gezien de hoge welvaart van het land intern stabiel”. Op naar de wapenbeurs dus.