Maar dat is toch niet eerlijk, mevrouw de staatssecretaris?

De Syriza-regering trekt alles uit de kast om de economie weer op gang te krijgen. Maar hoe concreter de planner, des te gemengder de reacties, bleek ook dit weekend weer. De brave belastingbetaler is furieus nu wanbetalers korting krijgen op hun schulden.

De schuldenverlichting die de regering-Tsipras binnen Europa niet voor elkaar heeft gekregen, wil ze in eigen land wel verlenen. Als eerste concrete maatregel belooft de nieuwe regering dat Griekse burgers en bedrijven met belastingschulden vijftig procent korting krijgen, als ze voor eind april alsnog betalen. Brave belastingbetalers zijn furieus.

Behalve royale kortingen voor wie alsnog betaalt, komen er ook ruimhartiger afbetalingsregelingen voor belastingschulden. Burgers kunnen vanaf twintig euro per maand gaan aflossen, in plaats van de huidige vijftig. Wie begint te betalen, krijgt bovendien de rente over oude schuld cadeau. De wetten om dit te regelen gaan deze week naar het parlement, belooft staatssecretaris voor Financiën, Nadia Valavani.

Beloning voor brokkenmakers

Volgens Syriza is het gedeeltelijk kwijtschelden van schulden zowel een humanitaire maatregel als een manier om de economie weer op gang te brengen. Te veel mensen en bedrijven laten zich door hun schulden verlammen en onttrekken zich aan het economisch verkeer. Bovendien levert het op korte termijn geld op voor de schatkist.

De grootschalige schuldsanering hoeft volgens de regering niet te worden overlegd met de toezichthouders namens de eurozonelanden, de Europese Centrale Bank en het IMF, wat tot voor kort de trojka heette. Vrijdag werd in Brussel afgesproken dat de Griekse regering uiterlijk vanavond een lijst hervormingen ter goedkeuring voorlegt.

In Griekenland zorgt de aangekondigde schuldenverlichting voor grotere opwinding dan de voorwaardelijke verlenging van het steunprogramma met vier maanden. Daarop waren de reacties in het weekend gemengd. Hoewel de premier de bevolking verzekerde dat er wel degelijk winst was geboekt en het bestaande leningenakkoord tot de verleden tijd behoort. „We hebben een slag gewonnen, niet de oorlog,” zei Tsipras in een speech zaterdag.

Burgers en bedrijven met schulden reageren opgelucht op de beloofde kortingen. Maar vooral tegenstanders laten van zich horen. Mensen die de hoge Griekse belastingen wél hebben betaald, vinden dat ze daar nu voor gestraft worden. Uitstellen levert blijkbaar veel geld op. „Ik heb moeite gedaan binnen de wet te blijven en te voldoen wat ik schuldig was. Als ze dit echt doorvoeren ga ik naar de belastingdienst en eis de helft van mijn geld terug,” zegt bijvoorbeeld Dimitris Maris, die voor een videoproductiebedrijf werkt.

„Het is precies de verkeerde stimulans,” vindt Costas Bakouris, hoofd van anti-corruptie organisatie Transparency International in Griekenland. Een van de diepere oorzaken van problemen in Griekenland is volgens hem dat verkeerd gedrag wordt beloond en de wet niet gehandhaafd. Hij geeft als voorbeeld dat illegaal gebouwde huizen in de praktijk niet worden afgebroken, maar gelegaliseerd. Ook van het kwijtschelden van belastingschulden gaat de boodschap uit dat het niet naleven van de wet loont.

Na een golf aan kwade reacties vanbrave betalers, kondigde staatssecretaris Valavani zaterdag in een radio-interview aan dat ze zoekt naar een manier om goed gedrag te belonen. Ze denkt aan een financiële bonus voor mensen die de afgelopen jaren keurig en op tijd betaalden.

Volgens de staatssecretaris kost de soepele regeling de staat geen geld. De maatregel moet juist helpen om tenminste een deel van de 76 miljard euro aan onbetaalde belastingen, alsnog te innen. Ze denkt dat negen miljard haalbaar is. De afgelopen jaren steeg het aantal burgers met schulden aan de staat snel. Het gaat om ruim 3,5 miljoen mensen op een bevolking van bijna 11 miljoen.

Kritiek uit alle hoeken

Zowel binnen de eurogroep als in eigen land lijkt intussen de regel op te gaan dat hoe concreter de voorstellen van de Syriza-regering zijn, hoe gemengder de reacties. De retoriek over vrijheid, onafhankelijkheid en een einde aan de Europese dictaten doet het bij veel Grieken goed. Maar dat geldt niet voor radicale beleidswijzigingen.

Regeringsleden zeiden zondag dat de lijst hervormingen die naar Brussel gaat, er een op hoofdlijnen zal zijn, zonder tot in detail doorberekende doelen. De nadruk komt te liggen op het hervormen van de overheid, de aanpak van belastingontduiking en het bestrijden van wat de regering ‘de humanitaire crisis’ noemt, de sterk gegroeide armoede.

Intussen kwam de regering ook onder vuur te liggen vanuit eigen gelederen. De linkervleugel van Syriza vindt dat veel te grote concessies zijn gedaan in Brussel. Griekse verzetsheld en Europarlementariër namens Syriza Manolis Glezos (92) bood de bevolking zondag in een online brief excuses aan voor zijn deelname aan ‘deze illusie’. Hij prikte genadeloos door de woorden van premier Tsipras en minister van Financiën Varoufakis heen. De voorlopige overeenkomst is geen einde aan het leenakkoord, schrijft hij, maar ‘vis hernoemd als vlees’.