Griek die braaf betaalde, is boos

Burgers reageren feller op amnestie voor belastingschulden dan op akkoord over verlenging steunprogramma.

Bij het carnaval in Patras rijdt een pop mee van ex-premier Samaras met bondskanselier Merkel op zijn schouder. Foto Petros Giannakouris/AP

De schuldenverlichting die de regering-Tsipras in Europa niet voor elkaar krijgt, wil ze in eigen land wel verlenen. Als eerste concrete maatregel belooft de nieuwe regering dat Griekse burgers en bedrijven met belastingschulden 50 procent korting krijgen, als ze voor eind april alsnog betalen. Ook komen er ruimhartiger afbetalingsregelingen voor belastingschulden.

Brave belastingbetalers zijn furieus. De amnestieregeling zorgt voor grotere opwinding dan de vrijdag in Brussel afgesproken voorwaardelijke verlenging van het steunprogramma met vier maanden. Daarop waren de reacties dit weekend lauw. Hoewel de premier de bevolking verzekerde dat wel degelijk winst is geboekt en het bestaande leningenakkoord tot de verleden tijd behoort. „We hebben een slag gewonnen, nog niet de oorlog”, zei Alexis Tsipras zaterdag in een toespraak.

Vrijdag werd afgesproken dat Athene uiterlijk vanavond een lijst hervormingen ter goedkeuring voorlegt. Zondag leverde minister van Financiën Yanis Varoufakis al een globale opzet, maar die moest maandag nog worden geconcretiseerd. Zonder goedkeuring gaat de verlenging van het steunprogramma tot eind juni niet door.

De belastingamnestie vormt een eerste test voor de nieuwe verhoudingen met de Europese Centrale Bank, Europese Commissie en Internationaal Monetair Fonds. Deze instituties – die tot vrijdagavond de trojka heetten – waren eerder kritisch over een plan van de vorige regering mensen in 100 termijnen te laten betalen. Dit zou consequenties voor de begroting hebben, zei het IMF. Athene hield er stug aan vast.

Volgens staatssecretaris Nadia Valavani kost de belastingamnestie geen geld. De maatregel moet juist helpen een deel van de 76 miljard euro aan achterstallige belastingen alsnog te innen. Ze acht het haalbaar 9 miljard op te halen voor de schatkist. Dat is hard nodig. 2015 is slecht begonnen. In de verkiezingsmaand januari kwam slechts 3,5 miljard euro aan belasting binnen, een miljard minder dan begroot.

De amnestie is volgens regeringspartij Syriza zowel een humanitaire maatregel als een manier om de economie weer op gang te brengen. Ruim 3,5 miljoen Grieken (op totaal bijna 11 miljoen) hebben schulden bij de staat. Zij laten zich door hun schulden verlammen en onttrekken zich aan het economisch verkeer.

Maar mensen die de hoge Griekse belastingen wél hebben betaald, klagen nu dat ze daarvoor gestraft worden. Uitstellen levert blijkbaar veel geld op. „Ik heb moeite gedaan binnen de wet te blijven en te voldoen wat ik schuldig was. Als ze dit echt doorvoeren ga ik naar de belastingdienst en eis ik de helft van mijn geld terug”, zegt Dimitris Maris, die bij een videoproducent werkt.

„Het is precies de verkeerde stimulans”, zegt Costas Bakouris, hoofd van anticorruptieorganisatie Transparency International in Griekenland. Een van de diepere oorzaken van de Griekse problemen is volgens hem dat verkeerd gedrag wordt beloond en de wet niet gehandhaafd. Hij geeft als voorbeeld dat illegaal gebouwde huizen niet worden afgebroken, maar gelegaliseerd. Ook van de amnestieregeling gaat de boodschap uit dat niet naleven van de wet loont.

Na alle kwade reacties kondigde Valavani zaterdag aan dat ze zoekt naar een manier om goed gedrag te belonen. Ze denkt aan een financiële bonus voor mensen die de afgelopen jaren keurig en op tijd betaalden.