‘Geen fruit eten is gevaarlijker dan drugs gebruiken’

Dat stond op Trouw.nl

Illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Drugs gebruiken is niet goed voor je gezondheid, dat weet iedereen. Net als aangereden worden door een auto trouwens. Of oorlog. Maar er is nog iets ergers: geen groente en fruit eten. Dat schreef Joris Lohman althans, in een opiniestuk op Trouw.nl afgelopen week.

Lohmans punt is helder. Wij Europeanen houden er een veel te ongezond eetpatroon op na, en daar moeten regeringen eens wat aan doen, vindt hij. Lohman, die werkt voor voedingsorganisatie Slow Food, wil dat de voedselindustrie minder ongezond voedsel aan de man brengt. Want: „Het is een factor zoveel gevaarlijker om geen appels te eten, dan om je uit te leven in drugsgebruik.”

Waar is het op gebaseerd?

Lohman baseert zich op een tweet van Jaap Seidell, voedingsexpert aan de Vrije Universiteit. Seidell, die eerder een rol in deze rubriek had vanwege zijn uitspraak dat slechts 1 procent van de kinderen genoeg groente eet (grotendeels waar), twitterde een diagram van de Britse gezondheidsorganisatie National Health Service (NHS). Die hebben een tooltje waarmee je doodsoorzaken kunt vergelijken per geslacht, leeftijd en regio.

Met die tool is te zien dat bij Engelse mannen roken doodsoorzaak nummer één is, gevolgd door hoge bloeddruk, hoog cholesterol, obesitas en, inderdaad, het eten van weinig fruit en groenten. Daarna pas volgen alcohol, infectieziekten, verkeersongelukken, drugsgebruik, moord en oorlog.

En, klopt het?

Ten eerste gaat het diagram alleen over mannen in Engeland. Voor vrouwen is de volgorde van risico’s alweer anders. Nog belangrijker is dat Lohman het diagram niet goed interpreteert. Want er zijn heel veel mensen die te weinig fruit eten, en relatief weinig mensen die drugs gebruiken. Dat is de verklaring dat het risico voor de gehele populatie om te sterven als gevolg van een waardeloos dieet hoger is dan drugsgebruik. Terwijl: drugs gebruiken is natuurlijk wel degelijk gevaarlijker voor een individu. Dat zegt ook Jaap Seidell, die veel reacties op z’n tweet kreeg: „Je moet het zo zien dat het aantal volwassen Nederlanders dat dood gaat als gevolg van te weinig fruit eten groter is dan door drugsgebruik.” En daarmee vergelijkt Seidell Nederlanders voor het gemak direct met Britten. „Die hebben een vergelijkbaar ziekterisico.”

Dus ja, er gaan meer mensen dood aan de gevolgen van te weinig groente en fruit, maar dat maakt het nog niet gevaarlijker dan drugsgebruik of het verkeer. Je hebt er als individu dus maar weinig aan als je wilt weten hoeveel risico je ergens op loopt. Zo kun je uit de tool van de NHS halen dat er meer vrouwen sterven door een hoge bloeddruk dan door roken. Dat klopt voor de vrouwen die zijn onderzocht, maar voor een individuele vrouw niet: roken is voor iedereen dodelijker dan hoge bloeddruk.

Een ander voorbeeld: oorlog. Wij lopen in Nederland weinig risico om te sterven in een oorlogssituatie. Wie in Syrië zo’n onderzoek zou doen, komt op een heel andere diagram, waar oorlog heel hoog in komt en waaruit dan kan blijken dat roken helemaal niet zo gevaarlijk is.

Lohman ziet best in dat het zo werkt, laat hij weten. Maar hij schreef het niet zo op. Het was ‘artistieke vrijheid’. Hij mailt dat hij misschien duidelijker de ‘maatschappij’ had moeten benoemen. „Persoonlijk en bevolking kunnen makkelijk door elkaar worden gehaald, en misschien heb ik dat in de hand gewerkt door ‘je’ te gebruiken.” Er had moeten staan dat het als maatschappij gevaarlijker is om geen appels te eten.

Conclusie

Lekker veel groente en fruit eten is goed voor je, daar is niet zoveel discussie over en het punt van Lohman staat natuurlijk buiten kijf. Het is ook waar dat onder de Britse bevolking meer slachtoffers vallen door een ongezonde levensstijl dan door drugs, moord of andere narigheid. Maar het laten staan van die vitaminebommen is níet gevaarlijker dan drugs gebruiken, of je begeven tussen echte bommen. De uitspraak van Lohman beoordelen we daarom als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt