Epische dromen

Het debuut van Matthew Thomas, We zijn onszelf niet, begint als een typische immigrantenroman. Eileen Tumulty komt uit een arm Iers gezin in New York. Ze studeert geneeskunde, trouwt op jonge leeftijd, koopt een huis en krijgt een zoon. Zo legt Thomas de grondvesten voor wat een epische vertelling belooft te worden, over het leven in Amerika van de afgelopen halve eeuw.

Dan gaat het mis. Edmund Leary, Eileens echtgenoot, ligt opeens dagenlang op de bank. Hij weigert op de school waar hij werkt nog langer vragen te beantwoorden, behalve als ze schriftelijk zijn ingediend. Het duurt even voordat Eileen doorheeft wat de lezer al vermoedt: Ed is ernstig ziek.

Dan begint het ware verhaal van We zijn onszelf niet. De immigrant die meer wil bereiken dan zijn ouders is een bekend gegeven; als die immigrant tegen de grenzen van de American dream aan schuurt, wordt het interessant. Eileens jarenlange ambities komen in de schaduw te staan van Eds ziekte en de torenhoge kosten die daaraan verbonden zijn. Opeens vecht ze niet meer om haar leven te verbeteren, maar om te houden wat ze heeft. Hierdoor wordt ze een genuanceerder personage – minder gehaaid, breekbaarder.

‘Mensen zoals jij’, houdt Eileens vader haar voor, ‘met al hun zaken op een rijtje – jij kan alles hebben wat je wilt in dit land’. Maar hoe hard je ook werkt, sommige dromen blijven ongrijpbaar, succes is niet gegarandeerd. Deze realisatie geeft We zijn onszelf niet de focus en emotionele impact die in de eerste helft nog ontbreken.

Toch is het niet de epische kroniek van Amerika die het op het eerste gezicht lijkt te zijn. Matthew Thomas bekommert zich uitsluitend om het tumult in het leven van Eileen Tumulty (die achternaam is ook geen toeval), zonder iets te zeggen over hoe haar ideeën in de tijdsperiode passen. Wel legt hij de intieme wisselwerkingen tussen Eileen en haar gezin bloot.

We zijn onszelf niet, oftewel: we zijn niet alléén onszelf, we maken deel uit van een groter geheel, anderen zijn van ons afhankelijk en wij van hen. Maar ook: wij zijn onszelf niet, want pas als we onder druk komen te staan, komt onze ware ik naar boven. We zijn onszelf niet is een tragisch, bij vlagen meeslepend portret van een vrouw die het arbeidersmilieu waarin ze is opgegroeid nooit helemaal weet te ontvluchten.