Een Oscaruitreiking zonder verrassingen

James W. Skotchdopole, Alejandro G. Inarritu en John Lesher met hun Oscars voor Birdman. Foto: Paul Buck/EPA.

Birdman werd gisteravond de grote winnaar van de 87ste Academy Awards, met vier Oscars voor beste film, regie, origineel script en montage. Boyhood, die lang nek-aan-nek ging, moest zich behelpen met best vrouwelijke bijrol voor Patricia Arquette.

De Oscarceremonie in het Dolby Theater in Hollywood bevatte geen verrassingen voor wie van tevoren de online gokkantoren had geraadpleegd. Die voorspelden de uitslag to in detail juist, al werd de jazzfilm Whiplash met drie Oscars – J.K. Simmons in de mannelijke bijrol, montage en soundmix – iets ruimer bedeeld dan verwacht. The Imitation Game, over computergenie en homoseksuele martelaar Alan Turing, won beste bewerkte script. „Stay weird, stay different”, riep scenarioschrijver Graham Moore, die zelf als 16-jarige zelfmoordplannen had gekoesterd.

De acteer-Oscars gingen naar Julianne Moore als professor met Alzheimer in Still Alice en Eddie Redmayne als Stephen Hawking in The Theory of Everything. The Grand Budapest Hotel kreeg Oscars voor production design, kostuums, muziekscore en make-up.

Beste documentaire ging naar de Snowden-film Citizenfour, beste niet-Engelstalige film naar de zwart-witte, Poolse Ida, beste animatie – een kleine verrassing – naar Big Hero 6. Het was de tweede keer op rij dat Disney won in de categorie beste animatie, na de Oscar voor Frozen vorig jaar. Met de zege voor de korte animatiefilm Feast was de triomf compleet voor Disney – A Single Life van de Utrechtse animatiestudio Job, Joris en Marieke viel niet in de prijzen.

De 87ste uitreiking van de Academy Awards viel vooral op door de speeches en de blanke overcompensatie. De show was opvallend zuinig met filmclips, de nadruk lag op live: liedjes, dans en acceptatiespeeches. Winnaars van ‘zware’ Oscars bleven soms bijna drie minuten aan het woord. Hoewel in de ‘lichte categorieën’ al na 45 seconden het orkest inviel om de sprekers tot spoed te manen, vond regisseur Pawel Pawlikowski van het Poolse Ida („wonderlijk dat ik hier met deze film over contemplatie sta, in het centrum van het spektakel”) een manier om dat te saboteren. Juist toen het koperwerk hem overstemde, begon hij over zijn overleden echtgenote, waarna het orkest beduusd zweeg. Dat gebeurde opnieuw toen regisseur Dana Perry (Oscar korte documentaire) de zelfmoord van haar zoon memoreerde.

Bij de speeches kreeg Patricia Arquette (Boyhood) de handen op elkaar voor een gepassioneerd pleidooi voor gelijke rechten: „Dit is het moment voor gelijke betaling en gelijke rechten voor Amerikaanse vrouwen”. Maar men had het gisteravond vooral druk met het neutraliseren van een ander schandaal: dat de ruim zesduizend Hollywoodinsiders van The Academy, een club van blanke mannen op leeftijd, inherent racistisch is. Dat verwijt klonk nadat speelfilm Selma over Martin Luther King maar twee nominaties kreeg, voor film en beste titelsong. Gerekend was op zijn minst op beste acteur (David Oyelowo) en beste regie (de zwarte en vrouwelijke regisseur Ava DuVernay).

Nu werd het de eerste Oscaruitreiking sinds 1995 zonder zwarte kandidaten. Dat compenseerde The Academy in het Dolby Theater opzichtig: de zwarte president Cheryl Boone Isaacs hield een speech, een een derde van de 45 presentatoren was zwart, en themasong Glory van Selma werd het hoogtepunt van de avond, met een kopie van de Edmund Pettus Bridge, waar dominee King in 1965 redneckgeweld trotseerde. Acteurs waren in tranen, er klonk een staande ovatie, waarna de componsten John Legend en Common een verzoenende speech hielden – al sloten ze af met het feitje dat in het huidige Amerika meer zwarten achter de tralies zitten dan er in 1850 slaven waren.

En misschien was de zaal nog net iets meer ontroerd door iets anders van een halve eeuw geleden: The Sound of Music. Lady Gaga bracht een fraaie, maar brave medley ten gehore en omhelsde daarna Julie Andrews, die beroemd werd als Maria.

Het is de vraag of Birdman, gemaakt door latino’s, heeft geprofiteerd van al die blanke overcompensatie: naast de Mexicaanse regisseur Alejandro Iñárritu won voor de tweede maal op rij (na Gravity) de Mexicaanse cameraman Emmanuel Lubezki. Iñárritu zelf noemde dat na de zege van landgenoot Alfonso Cuarón met Gravity vorig jaar (7 Oscars) ‘verdacht’ - presentator Neil Patrick Harris suggereerde de immigratiewetten wat aan te scherpen.

Lees ook op nrc.nl: Hoogtepunten van 'stijve' Oscars: Neil Patrick Harris, Birdman en Patricia Arquette