‘Die pro-Kremlin-trollen zag ik alleen in het rookhok’

Een ex-medewerker van een ‘pro-Kremlin-nieuwsfabriek’ vertelde onlangs haar verhaal anoniem aan het Russische blad Sobaka. „Heel populair is nieuws over homo’s.”

Foto KIRILL KUDRYAVTSEV /AFP

‘De vacatures vind je bij alle banensites en uitzendbureaus. Ze komen van bedrijven die onder allerlei namen ‘copywriters’ of ‘contentmanagers’ zoeken. Allemaal bieden ze 40 tot 45 duizend roebel per maand (550 tot 600 euro, bovengemiddeld in Rusland, red.). En allemaal verwijzen ze naar een adres bij de metrostations Staraja Derevnja en Tsjornaja Retsjka in Sint-Petersburg.

„Wat je precies moet doen en voor wie, blijft onduidelijk. Ze gaan ervan uit dat het hoge salaris genoeg interesse wekt. Terecht, begreep ik later: veel collega’s belandden er na lange, soms wanhopige zoektochten naar werk.

„Ik stuurde eind augustus mijn cv op, na een opleiding journalistiek. Na een paar dagen kreeg ik een telefoontje met een uitnodiging voor een gesprek bij de ‘Mediaholding Internetonderzoek’. Het gesprek was in een mooi, nieuw gebouw van vier verdiepingen aan de Savoesjkinstraat 55. Er was zware beveiliging.

„Eerst kreeg ik een uitgebreid vragenformulier: waar ik een woonvergunning had, waar ik werkelijk woonde, waar ik eerder gewerkt had, waar mijn ouders werkten en nog veel meer. Daarna moest ik een nieuwsbericht ‘overschrijven’. Ik kreeg het idee dat ze iedereen aannemen die kan praten en schrijven.

„Tijdens mijn eerste werkdag, van 9.00 tot 17.30 uur, hoorde ik: ‘Je moet twintig berichten maken die actueel zijn. Hier is de login en het wachtwoord.’ In totaal zijn er, begreep ik, twaalf websites die het bedrijf zelf onderhoudt. Ze hebben allemaal te maken met politiek en Oekraïne.

„De hoogste bezoekersaantallen heeft het ‘Nieuwsagentschap van Charkov’ (de tweede stad van Oekraïne, in het oosten): nahnews.com.ua. Die site is zogenaamd Oekraïens, maar alle stukken worden geschreven op de Savoesjkinstraat 55. Het is niet de enige ‘Oekraïense site’ van de Mediaholding.

„Provocerende nepberichten maken die sites niet, maar ze verdraaien het nieuws wel door het net anders te verwoorden: zo worden ‘separatisten’ steevast omgedoopt tot ‘strijders’.

„De eerste dagen kreeg ik het gevoel dat ik aan een sociaal experiment meedeed, of een realityshow – ook omdat in de ruimtes, waar zo’n twintig tot dertig medewerkers zitten, observatiecamera’s hangen.

„Van hersenspoelen of herhaaldelijke instructies was geen sprake. Het was iedereen wel duidelijk: over Poetin niets slechts en ‘strijders’ zijn geen terroristen. Mijn collega’s waren allemaal hoogopgeleid. Er werken veel jonge mensen met een informeel uiterlijk, met piercings of dreads. Je kunt ze onderverdelen in drie categorieën:

1. ‘Ik word betaald en het kan me niet schelen door wie.’ Zij hebben vaak een gezin en schulden.

2. ‘Ja, ik weet dat dit een pro-Kremlin-nieuwsfabriek is, maar fuck die gewetenswroeging: ze betalen en daarmee basta.’

3. ‘Ik voer een informatieoorlog tegen de fascistische junta’. Zij zijn in de overweldigende minderheid. Misschien zijn zij de enigen die echt van hun werk houden.

„De Mediaholding is maar één etage in het gebouw. Op de andere etages zitten andere werkers aan het propagandafront. Onder hen ook de beroemde ‘trollen’, bekend in heel Sint-Petersburg, die sociale netwerken en nieuwsblogs dichtslibben met agressieve commentaren. Het is me niet gelukt met ze te praten; ik heb ze alleen in het rookhok gezien.

„Om meer bezoekers te trekken namen we nieuws over van Russische persbureaus. Sensatienieuws of stukken over moorden, verkrachtingen en andere misdaad in de provincies.

„Heel populair is nieuws over homo’s. Iedereen begrijpt wel dat dat altijd met een negatieve houding tegenover de LGBT-gemeenschap moet. En als feminisme genoemd wordt, dan altijd in verband met de Oekraïense actiegroep Femen. Toch gaat het nieuws van de Mediaholding-sites voornamelijk over Poetin, de Krim en Novorossija (de Russische benaming voor Zuid-Oost Oekraïne, red.).

„Mijn beslissing om het trollenreservaat te verlaten heeft vrij lang moeten rijpen. Aan de ene kant begreep ik dat zo’n baan, waarbij je je niet vuil hoeft te maken, met een uitstekend salaris voor Sint-Petersburg, heel moeilijk te vinden is tijdens de crisis. Het probleem zat hem meer in de psychologische last. ’s Nachts droomde ik dat ik steeds nieuws over Poetin en Oekraïne overschreef. Bovendien heb ik zelf vrij liberale standpunten, en ik heb veel kennissen die met de oppositie sympathiseren. Op een gegeven moment besefte ik dat ik me schaamde voor mijn werk. Toen heb ik met grote opluchting opgezegd.”