Dat Shell de bodem in Carson heeft vervuild, was nooit een geheim

Een Californische topadvocaat nam Shell onder vuur vanwege bodemvervuiling in LA. Na een miljoenenschikking met het bedrijf is hij vol lof. „Shell is the good guy.”

Jarenlang hebben bewoners van Carson actie gevoerd tegen Shell, vanwege de vervuilde grond onder hun woningen. Aurelia Ventura/La Opinion

Kinderen mogen niet buiten spelen. Groente en fruit kunnen niet worden verbouwd in de tuin. De grond in de Carousel-buurt van Carson, een voorstad van Los Angeles, is in de loop der decennia vergiftigd door de ondergronds opgeslagen olieproducten – van Shell.

Toen mensen en huisdieren ziek werden, riep de gemeenteraad van Carson in 2013 de ‘milieu-noodtoestand’ uit. „Je stopt alles wat je hebt in je huis, je hoop en dromen”, zei bewoonster en moeder Kathy Noriega in de Los Angeles Times – voordat de rechter alle betrokkenen een spreekverbod oplegde, dat nog steeds geldig is. „Het is je toekomst. Maar die we hebben we nu niet meer.”

Een mantra onder inwoners en activisten: Shell was de boosdoener, Shell zou vast en zeker niks doen, Shell moest boeten.

Van die aantijgingen klopte niet veel, zegt advocaat Thomas Girardi. Hij vertegenwoordigt zo’n 1.200 betrokken inwoners van Carousel. „Shell is the good guy”, zegt hij. „Ze hebben integriteit getoond.”

Als een van de top-letseljuristen in LA heeft Girardi onlangs een schikking van formaat getroffen. Shell is van de rechtszaak af, en betaalt zo’n 240 miljoen dollar (212 miljoen euro) voor de opruiming van olieproducten en vervanging van besmette grond. Een (90 miljoen dollar) dient als genoegdoening voor getroffen bewoners.

Die schadevergoeding is recent vrijgegeven door de rechter en komt neer op gemiddeld 75.000 dollar per inwoner. Een speciaal aangestelde arbitrage-rechter bepaalt nog hoeveel iedereen krijgt, op basis van gezondheidsklachten en geleden schade. Volgens Girardi kan de grootschalige grondschoonmaak dit voorjaar beginnen.

Wat de schikking volgens Girardi bijzonder maakt, is Shells bereidheid om te betalen terwijl de aansprakelijkheid op z’n minst ter discussie staat. Volgens de advocaat doet de onderneming ‘het goede’, door af te zien van een ellenlang proces.

De projectontwikkelaar die na Shell kwam, in de jaren zestig, weigert voor de kosten op te draaien. Nu gaat de advocaat achter dat bedrijf – Dole Food – aan. Hij eist ‘ongeveer hetzelfde bedrag’ als wat Shell betaalt. „Walgelijk”, zo omschrijft hij de tweede onderneming en haar advocaten. „Ik heb nog nooit zo’n trieste bende meegemaakt.” En dat terwijl Girard de afgelopen 48 jaar honderden grote bedrijven aanklaagde vanwege laakbaar gedrag. Maar hij herhaalt: „Nooit.” Want Dole en zijn juristen weigeren überhaupt over een schikking te spreken. Het bedrijf praat ook niet met de media zolang de zaak loopt.

Shell is al lang actief in Californië, waar veel olie en gas wordt gewonnen; middenin LA bewegen nog altijd ja-knikkers. Het destijds braakliggende land in Carson werd rond 1920 gekocht. Tot 1967 stond er een raffinaderij van het oliebedrijf.

Vervuiling was nooit een geheim

Shell sloeg restanten onder de huidige Carousel-buurt op in tanks. Dat was overigens nooit een geheim. Toen het land in de jaren zestig werd verkocht aan projectontwikkelaar Barclay Hollander, was de prijs laag vanwege de potentiële bodemvervuiling. Volgens Shell lag het voor de hand dat Barclay de boel moest opruimen voordat bewoning denkbaar was. Barclay – inmiddels onderdeel van voedingsbedrijf Dole – ontkent dat Shell duidelijk was. Het lekken van gevaarlijke stoffen zou zijn verhuld door de olieboer.

Barclay ruimde nauwelijks iets op voordat de wijk werd gebouwd. Drie vrachtwagens grond, zegt Girardi. „Terwijl er zeker 20.000 weg moeten.”

Voor de bewoners van de middenklassewijk maakte het niet veel uit wie verantwoordelijk was. Hun kinderen werden ziek, de zaak moest worden opgelost. Zoals buurtbewoonster Barbara Post in 2012 zei in een tv-interview nadat een telefoonbedrijf per ongeluk oppervlakte-olie had aangetroffen: „Het spul kwam gewoon uit dat gat gestroomd.” Dat was de tijd dat er gevaarlijk hoge concentraties giftig benzeen werden gemeten. „Drie van mijn honden zijn doodgegaan door kanker”, zei Post.

Voor de rechter was wél van belang wie moest boeten. Nadat Girardi zijn class action suits (groepsrechtszaken) tegen Shell en Dole begon namens de inwoners, werd hem snel duidelijk dat Shell transparant handelde. „We hebben een schriftelijke verklaring van 45 jaar geleden waarin staat: ‘dit land is vele malen méér waard, maar het is besmet. We zijn het er over eens dat jullie, Barclay, dit wegwerken’. Dat staat er.”

Dus vanzelfsprekend ging de rechter akkoord met de schikking, zegt Girardi, die overigens niet vertelt hoeveel hij er zelf aan overhoudt. Veruit het meeste geld gaat naar de inwoners, benadrukt hij. Bovendien zou hij geen cent hebben gekregen als de overeenkomst was afgeketst: no cure, no pay.

Girard – die in zuidelijk Californië te boek staat als ‘superadvocaat’ – is een vriendelijke man met zachte stem. Maar de jurist kan ook een getergde pitbull zijn. Neem de zaak waarmee hij beroemd werd, en die in 2000 werd verfilmd met de titel Erin Brockovich, met Julia Roberts in de hoofdrol. Girardi was daar een van de advocaten die 300 miljoen dollar loskreeg van elektriciteitsbedrijf PG&E vanwege watervervuiling: een recordschikking. Eerder was hij betrokken bij het eerste arrest van meer dan één miljoen dollar in een zaak van medische malversaties, sindsdien een bloeiende sector binnen de juristerij.

Het is de toorn van deze advocaat die Dole moet vrezen. En mogelijk was het wat Shell liever wilde voorkomen. Girardi kan slechts speculeren over de motieven voor betaling: het afkopen van verdere procesgang, de bescherming van het imago na eerdere vervuilingszaken.

„Natuurlijk willen ze worden zien als een goed bedrijf”, zegt Girardi. “Nou en? Ik heb met tal van collega’s en rechters gepraat en we zijn het eens: dit is eerbaar gedrag.”