Wie stopt de vrije val van Lance?

Levenslang geschorst, financieel uitgekleed. Dat is het lot van de voormalige Tourwinnaar. Zijn verdiende loon, of is hij de zondebok?

Een half jaar, hooguit een jaar zou hij nodig hebben om zijn reputatie weer op te bouwen, na zijn bekentenis over leugens en dopegebruik bij Oprah Winfrey. In alle rust, low-profile, zou hij zijn excuses maken aan de mensen die hij honds had behandeld. Iedereen zou zien dat hij een goed mens was, die doping moest gebruiken omdat alle wielrenners dat deden. Zo ging hij het vertrouwen van het publiek terugkrijgen. Lance Armstrong sprak vol zelfvertrouwen over zijn plan volgens Juliet Macur, journaliste van The New York Times. „Hij leek zelfs trots.” Maar twee jaar na zijn biecht bij Oprah lijkt de vrije val niet meer te stoppen.

„Je kunt Lance in zekere zin vergelijken met de Romeinse keizers”, vertelde zijn Texaanse jeugdvriend en zakenpartner Bart Knaggs vol trots op een zonovergoten grasveld aan het meer van Annecy. Tour de France 2009, Armstrong had een bijzondere comeback gemaakt. „Vanaf het eerste moment wist ik dat hij geen normaal iemand was. Niet als wielrenner, maar ook niet als mens. Nooit eerder zag ik zo’n charisma en zo’n sterke gedrevenheid. Hij spreekt niet voor niets op gelijk niveau met presidenten als Bush, Sarkozy, Obama.” Rijk, beroemd, machtig. Maar hoe liep het met de meeste keizers af?

Tien miljoen dollar (8,8 miljoen euro) moet de inmiddels 43-jarige Armstrong terugbetalen aan SCA Promotions, maakte het Texaanse verzekeringsbedrijf afgelopen maandag bekend. „Meineed mag nooit worden beloond”, oordeelde een arbitragecommissie van de rechtbank in Dallas. Armstrong had in 2005 onder ede verklaard nooit doping te hebben gebruikt. Dus had hij ‘gewoon’ recht op de bonus die SCA zou uitkeren voor zeven Tourzeges: 7,5 miljoen dollar oordeelde de rechter in 2006. Na zijn bekentenis van 2013 slaat SCA nu terug. „Dit is de hoogste schadevergoeding die ooit in de VS is opgelegd aan een individueel persoon”, jubelde directeur Bob Hamman (76), ooit twaalfvoudig wereldkampioen bridge.

Eerder schikte Armstrong een vergelijkbare zaak met het Amerikaanse bedrijf Acceptance Insurance voor drie miljoen dollar. Hij kocht voor een miljoen pond (1,3 miljoen euro) een claim af van de Britse krant The Sunday Times. Zijn sponsors lieten hun voormalige goudhaan in de steek, wat hem naar eigen zeggen zo’n 75 miljoen dollar kostte. Zo droogt zijn vermogen, in 2012 door The New York Times nog geschat op 125 miljoen dollar, snel op. Is het gek dat hij privéjet (12 miljoen dollar) en huis in Texas (3,1 miljoen) verkoopt? Want de grootste klap dreigt nog te komen. De Amerikaanse overheid eist meer dan 100 miljoen dollar, wegens oneigenlijk gebruik van geld van het sponsorende overheidsbedrijf US Postal. Uitspraak volgt in 2016.

Toen hij in 2012 levenslang werd geschorst en hij zijn zeven Tourzeges moest inleveren, twitterde The Boss de klassiek geworden foto van zichzelf, liggend als een keizer op een imposante bank voor fraaie vitrines met zijn zeven gele truien blinkend aan de muur. „Een fout”, gaf hij bij Oprah ruiterlijk toe. Ja, hij was jarenlang een bully geweest, maar vanaf nu wilde hij zijn leven beteren.

Kijk hoe hij in het reine komt met voormalig masseuse Emma O’Reilly, die hij ooit meedogenloos vertrapte toen ze een bron bleek achter de dopingonthullingen van de Britse journalist David Walsh in 2004. „Lance noemde me een hoer maar ik heb hem vergeven”, vertelde de Ierse afgelopen zomer in The Daily Mirror.

Nadat Armstrong in 2013 weg moest bij Livestrong – de stichting voor kankerbestrijding, die hij opzette nadat hij zelf van de ziekte was genezen en die een half miljard euro inzamelde – bleef hij zich in stilte inzetten voor het goede doel. Zozeer dat binnen Livestrong afgelopen zomer stemmen opgingen om de gevallen oprichter in genade aan te nemen. „Als hij dat wil zullen de kankergemeenschap en de Livestrong Foundation hem opnieuw welkom heten”, aldus directeur Doug Ulman in het blad Esquire.

In een interview met de BBC, zijn eerste televisieoptreden sinds de biecht bij Oprah twee jaar geleden, sprak Armstrong enkele weken geleden nogmaals openhartig over zijn fouten. Ja, gaf hij toe, hij zou als renner nu wellicht dezelfde keuze maken als toen. „Als ik in 2015 zou rijden, dan zou ik niet meer gebruiken, omdat het nu volgens mij niet meer nodig is. Maar als je me terug zou brengen naar 1995, toen doping alomtegenwoordig was, dan zou ik het denk ik weer doen.”

Maar vooral zou Armstrong zich naar eigen zeggen als mens anders hebben gedragen. „De manier waarop hij met andere mensen omging”, sprak hij over zijn oude ik in de derde persoon enkelvoud, om het contrast te benadrukken. Vooral daarin wil hij zichzelf veranderen. „Dat hij niet kon ophouden met vechten”, was voorheen zijn voornaamste zwakheid. Maar nu niet meer.

Keizer

Had de keizer zijn leven echt gebeterd? Tot zijn eigen kapitaal in het geding is, stelt journaliste Macur, die Armstrong eerder al tot op het bot fileerde in haar boek Cycle of Lies (2014). „Op zijn weg naar verlossing heeft hij voortijdig een afslag genomen”, schreef ze afgelopen week in The New York Times. Als het gaat om schadeclaims van SCA of de overheid strijdt Armstrong volgens Macur nog even meedogenloos als vroeger. Zijn advocaten staan paraat, geen woord van excuus of spijt.

„Waarheid maakt nog steeds geen deel uit van zijn vocabulaire”, aldus Macur. Zie hoe zijn vriendin Anna Hansen vals getuigt dat zij in december met hun SUV twee andere auto’s ramde op een parkeerplaats in hun woonplaats Aspen (Colorado), en niet Lance. Zo probeerde het duo vergeefs buiten de publiciteit te blijven. Armstrong gaf de leugen toe, de zaak werd per mail afgehandeld en kostte hem volgens de krant USA Today een bon van 350 dollar. Plus een veelvoud aan reputatieschade.

Voor vele vijanden die hij tijdens zijn heerschappij maakte, komt het sowieso nooit meer goed. „Als iemand een levenslange uitsluiting verdient dan is het deze gast”, reageerde Greg Lemond half januari bij de Tour Down Under, waar stemmen opgingen voor strafvermindering voor Armstrong. „Ik denk niet dat hij enige vorm van oprechte spijt heeft getoond over wat hij heeft gedaan”, stelt de drievoudig Tourwinnaar, die in 2001 de jarenlange toorn van Armstrong over zich afriep door hem van dopegebruik te beschuldigen. „Het gaat niet alleen om doping, hij heeft levens van mensen kapot gemaakt.” Inclusief het zijne.

Charmeur

Het openhartige interview bij de BBC? „Als het lastig wordt gaat hij altijd de charmeur uithangen”, schamperde Betsie Andreu direct. De vrouw van voormalige ploeggenoot Frankie Andreu behoort al sinds 2004 tot de scherpste criticasters van Armstrong. „Hij heeft geen enkele geloofwaardigheid meer.”

Journalist Walsh, die samen met zijn Franse collega Pierre Ballester al in 2004 in hun boek LA Confidential als eerste het dopegebruik van Armstrong blootlegde, toonde enig medelijden. „Dit was de man die de president van Amerika belde om een ritje te maken op de mountainbike, die een directe lijn had met Bill Clinton en John Kerry. Die dik bevriend was met Bono. Nu wil niemand meer met hem worden geassocieerd. Dat is hard, als je ooit in de positie van Lance Armstrong was.”

Het meest opmerkelijk echter was de reactie van Pat McQuaid bij BBC Radio 5. „Er is een zondebok van hem gemaakt”, reageerde de Ier, die van 2006 tot en met 2013 voorzitter was van de internationale wielerunie UCI. „Er is sprake van een heksenjacht op Armstrong.” Was dit dezelfde McQuaid, die de Texaan na het vernietigende rapport van het Amerikaanse antidopingagentschap Usada in 2012 keihard liet vallen? „Er is geen plaats meer voor Lance Armstrong in de wielersport”, stelde hij toen, nadat de UCI tot dan toe Armstrong juist jarenlang in bescherming had genomen.

Om het nu weer voor de gevallen wielerheld op te nemen. Usada wilde slechts een grote naam slachtofferen, stelt McQuaid. „Met mindere renners maakten ze afspraken om informatie te krijgen over de big guys. Ik voel een zekere sympathie voor Armstrong. Iedereen moet gelijk worden behandeld.”

De reactie van McQuaid weerspiegelt de worsteling in de huidige wielerwereld. Het liefst zouden velen voorgoed van Armstrong en de bijbehorende negatieve publiciteit verlost zijn. Maar nog altijd wemelt het in het peloton van mensen die ooit met de gevallen leider ‘in de slag zaten’.

Armstrong praat met de waarheidscommissie die de nieuwe UCI-voorzitter Brian Cookson instelde. Noemt hij namen? In het verleden dreigde hij al eens een boekje open te doen over de rol van de UCI en voormalig voorzitter Hein Verbruggen, die positieve dopingtesten onder het tapijt zouden hebben geveegd. Hoeveel betrokkenen kunnen met droge ogen toezien dat de één levenslang wordt geschorst, en anderen niet of hooguit een half jaar?

„Dat is niet echt eerlijk”, zei Armstrong zelf in het BBC-interview. Maar komt ooit een einde aan zijn vrije val, zullen zijn daden hem worden vergeven? De voormalige heerser toont zich nederig. „Kijk, ik ga niet tegen je liegen”, zegt hij tegen interviewer Dan Roan. „Als ik voor mezelf spreek zou ik zeggen: ja, dat moment komt dichterbij. Maar dat ben ik, en mijn woord telt niet meer. Wat uitmaakt is de mening van de mensen op de straat.”