Het grote vergeten

Toen Anand in het toernooi in Zürich Levon Aronian in 28 zetten van het bord had geveegd door een perfecte openingsvoorbereiding, zei Aronian, die zich natuurlijk ook goed had voorbereid, dat hij iets vergeten was.

Daar had je het weer. Vroeger zei je dat ook wel eens na een nederlaag. „Die sterke zet van u was ik even vergeten”, alsof je die zet wel degelijk had zien aankomen, maar even vergeten was, en tegelijk gaf je met een beschaafde glimlach te kennen dat je in feite totaal verrast was geweest.

Tegenwoordig is het serieus bedoeld. De topspelers bereiden hun openingen met hun computers zo minutieus voor, dat ze onmogelijk alles kunnen onthouden wat ze hebben bedacht.

De website Chess Curiosities van Tim Krabbé geeft onder de titel Fischer Random, anyone? een amusante verzameling citaten van topschakers die lieten weten dat ze partijen verloren hadden doordat ze hun eigen analyses waren vergeten. Garri Kasparov blijkt niet alleen een pionier van de computergestuurde openingsanalyses te zijn geweest, maar ook van het vergeten van die analyses. In 1995 verloor hij van Joel Lautier en van Jeroen Piket. De zetten stonden naar zijn eigen zeggen al in zijn notebook, maar hij was ze vergeten. Sindsdien zijn vele grote schakers hem in zijn vergeetachtigheid gevolgd.

In Zürich overkwam het Sergei Karjakin, een dag nadat het Aronian tegen Anand was overkomen. Tegen Hikaru Nakamura speelde Karjakin een hyperscherpe openingsvariant waarvan hij wist dat die tot remise moest leiden, alleen merkte hij onderweg dat hij vergeten was hoe dat precies moest.

Na die partij twitterde Karjakin: „De ergste manier om een partij te verliezen is als je weet dat de variant tot remise leidt, maar vergeten bent hoe dat gaat en dan meteen in een verloren stelling terecht komt.”

De topschakers hebben hetzelfde probleem als moderne inlichtingendiensten. Ze verdrinken in de big data van hun computers, maar zonder die computers gaat het ook niet meer.

Anand - LevonAronian, Zürich 2015

1. d4 Pf6 2. c4 g6 3. Pc3 d5 4. Pf3 Lg7 5. Db3 dxc4 6. Dxc4 0-0 7. e4 Pa6 8. Le2 c5 9. d5 e6 10. 0-0 exd5 11. exd5 Te8 Dit kwam ook voor in de WK-match tussen Anand en Carlsen van vorig jaar. Toen deed Anand 12. Lg5 en die partij werd remise. 12. Td1 Lf5 13. d6 h6 14. Le3 Pg4 15. Lf4

Zie diagram.

Op het eerste gezicht lijkt zwart nu een stuk te kunnen winnen. 15...Lxc3 Anders zou zwarts vorige zet zinloos zijn. Ongetwijfeld rook Aronian onraad, maar waarschijnlijk had hij het gevoel dat hij niet goed meer terug kon. 16. bxc3 Te4 17. Db5 Txf4 18. Dxb7 Ta4 Zwart heeft zijn stuk gewonnen, maar hij moet zich in bochten wringen om zijn paard niet te verliezen. 19. d7 Meteen het stuk terugpakken met 19. Lxa6 was na 19...Tb8 slecht voor wit. 19...Le4 In een moeilijke situatie doet Aronian het verkeerd. Anand liet na de partij zien dat zwart met 19...Pc7 20. h3 Pxf2 (of 20...Pf6 21. Pe5 Pxd7 22. Pxf7 Kxf7 23. Db3+ Kg7 24. Dxa4 en zwart houdt problemen) 21. Kxf2 Lxd7 22. Lb5 Pxb5 23. Txd7 Db8 op de been had kunnen blijven. 20. Db3 Lc6 Hierna verliest zwart snel, maar ook na 20...Ta5 21. Pd2 zou wit groot voordeel hebben. 21. Td6 Een mokerslag. Wit dreigt niet alleen 22. Txc6, maar ook 22. Txg6+. 21...Lxd7 Ook 21...Tb8 helpt zwart niet na 22. Dd1. 22. Tad1 Db8 23. Txd7 Dxb3 24. axb3 Ta2 25. Lc4 Tf8 26. T7d6 Hetzelfde motief als vijf zetten eerder. Niet alleen zwarts Pa6 is bedreigd, maar door de mogelijkheid 27. Txg6+ ook zijn andere paard. 26...Kg7 27. Txa6 Txf2 28. Te1 Zwart gaf op.