Bijna nergens wordt het meer echt donker

Foto Shutterstock

Vrijwel geen enkele plek op aarde is nog helemaal vrij van lichthinder als gevolg van kunstmatig licht. Dat concluderen Christopher Kyba van de Vrije Universiteit Berlijn en 42 collega-onderzoekers in het eerste mondiale overzicht van langdurige metingen van hemelgloed (Scientific Reports, 12 februari).

Hemelgloed wordt veroorzaakt door het verstrooien van kunst- of maanlicht door luchtmoleculen of waterdruppels, waardoor de nachtelijke hemel niet helemaal donker is (buiten het licht van de sterren). Het is een van de belangrijkste oorzaken van lichthinder, voor dieren en voor astronomen die sterren minder goed kunnen zien.

Wolken versterken de hemelgloed door het licht van steden, kassen of wegen te reflecteren. Alleen in plaatsen zonder kunstlicht zorgt bewolking juist voor extra duisternis. Maar ook een wolkenloze hemel verstrooit kunstlicht, door waterdruppels en stof.

Het artikel geeft een overzicht van jarenlange metingen op 44 plaatsen in twaalf landen, van het pikdonkere Deerlick Astronomy Village in Georgia in de Verenigde Staten tot het centrum van Berlijn en het door tuinbouwkassen omgeven Schipluiden bij Delft. De metingen zijn gedaan met een Sky Quality Meter, een lichtmeter voor amateurastronomen.

De intensiteit van de hemelgloed varieert wereldwijd met een factor tienduizend. De helderste nachthemel werd gemeten in Schipluiden: 2.200 ‘Night Sky Units’ (NSU). Dat is een eenheid gebaseerd op de gemiddelde lichtintensiteit van een maanloze nachtelijke hemel zonder kunstlicht (die overigens ook varieert: een sterrenhemel geeft ruim veertig keer zoveel licht als een totaal bewolkte hemel).

De donkerste plek was Kitt Peak in Arizona, thuishaven van een van de grootste sterrenwachten ter wereld, met 0,22 NSU. In Nederland was Schiermonnikoog de donkerste locatie: op heldere maanloze nachten 1,3 NSU.

Ook werd duidelijk dat het bijna overal donkerder wordt naarmate de nacht vordert, vermoedelijk omdat kunstlicht in de loop van de nacht wordt uitgeschakeld. De metingen moeten helpen om hemelgloed beter te begrijpen en om wetenschappelijke modellen beter af te stellen.