Wie is de echte Anna Boleyn?

Wetenschappers claimen een nieuw portret van Anna Boleyn te hebben geïdentificeerd. Op bekende portretten van haar zou juist een andere vrouw staan.

Foto: Roger Viollet/Rex Features

Britse kinderen leren het volgende geheugensteuntje over de zes vrouwen van Hendrik VIII: divorced beheaded died, divorced beheaded survived. De eerste ‘beheaded’, Anna Boleyn, fascineert nog steeds het grote publiek. Maar er zijn niet veel bronnen die ons kunnen zeggen hoe Anna eruitzag. Na haar onthoofding in 1536 vernietigden de eigenaars zo snel mogelijk alle afbeeldingen van de in ongenade gevallen koningin. Er bestaat één afbeelding van Anna die zeker tijdens haar leven werd gemaakt: het loden ‘Moost Happi’-medaillon in het British Museum, geslagen toen de koningin in verwachting was.

Toen haar dochter Elizabeth in 1558 de troon besteeg, werd het weer opportuun om een portret van haar moeder op te hangen. Elk schilderij van een vrouw die min of meer op haar leek, werd gepromoveerd tot portret van Anna, vaak door er nog snel het kenmerkende medaillon met de ‘B’ op te schilderen. Over de portretten van Anna Boleyn wordt sindsdien stevig geruzied onder historici.

Onderzoekers van de Universiteit van Californië maakten bekend dat ze een portret van de koningin met zekerheid hebben geïdentificeerd door middel van gelaatsherkenning. Amit Roy-Chowdhury en de vakgroep video computing stelden een programma op dat anatomische kenmerken van een gelaat meet, zoals de breedte van de neus, de afstand tussen de ogen of de kromming van de wenkbrauwen. Het vergelijkt die gegevens met andere portretten en berekent hoe waarschijnlijk het is dat het om dezelfde persoon gaat.

De groep van Roy-Chowdhury vergeleek het gezicht van het medaillon met vier schilderijen uit het Tudortijdperk. Het bekendste portret van Anna hangt in de National Gallery in Londen: het is een laat-zestiende-eeuwse kopie van een schilderij uit 1533 dat nu verloren is gegaan. Maar de onderzoekers achten het onwaarschijnlijk dat het een afbeelding van Anna is. Net zo min als het portret uit Hever Castle in Kent, waar de kleine Anna woonde tot ze in 1513 naar het hof van Margaretha van Oostenrijk werd gestuurd in de Zuidelijke Nederlanden.

Beter nieuws hadden ze voor de Bradford Art Galleries and Museums in Yorkshire. Die hebben het ‘Nidd Hall Portrait’ in bruikleen, een ander laat-zestiende-eeuws schilderij. Dat beeldt volgens sommige historici Anna af, volgens anderen Jane Seymour, de derde vrouw van Hendrik VIII. Volgens het computerprogramma is het dezelfde vrouw als op het medaillon.

De kritiek op het onderzoek ligt voor de hand. Software voor gelaatsherkenning is minder efficiënt als ze gezichten vergelijkt die anders gedraaid of belicht zijn. De onderzoekers moesten ook rekening houden met de persoonlijke voorkeuren van bepaalde schilders. Maar van niet alle portretten is de auteur bekend. Bovendien is er maar één werk dat als vergelijkingspunt kan dienen: het medaillon. En daarvan weten we niet hoe gelijkend het was. Hoe dan ook is het medaillon beschadigd en werd gewerkt met een gerestaureerde versie.

Het team zocht trouwens niet alleen naar portretten van Anna Boleyn. Het bestudeerde ook 57 andere schilderijen. De wetenschappers identificeerden 14 geportretteerden en twijfelden over 26 anderen. Het team kwam tot de conclusie dat het portret van Shakespeare in het paleis van Hampton Court niet de toneelschrijver afbeeldt. Ook het ‘portret van Cobbe’, een schilderij uit 1610, is geen portret van Shakespeare.

Maar het vond wel een vroeger portret van Galileo Galilei dan tot nu toe bekend was. „Het is belangrijk om die portretten te kunnen identificeren”, zegt Roy-Chowdhury. „Ze beelden mensen af uit de betere klassen of met historische relevantie. De computer kan klaarheid scheppen in discussies die al een poos aan de gang zijn.”