Weet iemand waar die miljarden zijn?

Vandaag bepaalt de eurogroep of de financiële steun aan Griekenland doorgaat. Maar wat doen de Grieken eigenlijk met al dat geld? Een zoektocht.

Griekenland heeft dringend meer geld uit Europa nodig, maar wat is er gebeurd met de miljarden euro’s die de eurolanden de afgelopen jaren al overmaakten naar Athene?

In totaal gaat het om 244,6 miljard euro die het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de eurolanden uitleenden – meer dan de Griekse economie in een jaar produceert. Van dat bedrag komt 196,5 miljard uit de eurolanden, waarvan 17,8 miljard uit Nederland. De rest, 48,1 miljard, komt van het IMF. Daar zit ook Nederlands geld bij, want Nederland draagt jaarlijks 2 à 3 procent bij aan de begroting van het IMF dat 188 lidstaten heeft.

De lening wordt sinds 2010 in tranches aan Griekenland overgeboekt. Voorwaarde voor iedere overboeking is dat Griekenland de bezuinigingsmaatregelen doorvoert die de eurolanden eisen. De instanties die daar gezamenlijk toezicht op houden zijn de Europese Centrale Bank (ECB), de Europese Commissie en het IMF – samen bekend als ‘de trojka’. Als de laatste tranche van 7,2 miljard euro binnenkort overgemaakt wordt, heeft Griekenland de gehele lening van 244,6 miljard ontvangen.

Waar zijn die miljarden gebleven? Weet iemand dat? Een zoektocht naar het geld.

Die begint in Nederland, bij het ministerie van Financiën, verantwoordelijk voor het Nederlandse overheidsgeld dat naar Griekenland ging. Volgens een woordvoerder is „een deel van de steun gereserveerd voor de Griekse banken”. De rest is „algemene begrotingssteun”. Voor specifiekere informatie over de verstrekte lening verwijst de woordvoerder naar tabellen in een rapport van het IMF uit juni 2014.

Die helpen niet. De tabellen in het rapport laten zien waar de Griekse overheid ál haar middelen aan besteedt, maar niet waar de Europese lening voor gebruikt wordt.

Weten ze het bij het IMF misschien?

Ook het IMF weet het niet. Het hoofdkantoor in Washington laat telefonisch weten dat het fonds niet bijhoudt waar de Grieken het geleende geld aan uitgeven. Daar gaat de Griekse overheid zelf over, aldus het IMF.

De Grieken zelf dan, weten die het? In de statistieken van de Griekse overheid zie je de Europese miljarden wel binnenstromen, maar is onbekend in welke uitgavenpost ze vervolgens verdwijnen. Ze belanden gewoon in de grote pot van de overheid, zo lijkt het.

De Europese Unie, weet die wél waar het geld gebleven is dat ze namens 18 lidstaten aan de Grieken lenen?

Een woordvoerder van de Europese Centrale Bank mailt: „Dit is geen vraag voor de ECB. Het is niet ons geld, maar geld van de lidstaten.” Hij verwijst naar de Commissie, die het dagelijks bestuur van de EU vormt én trojkalid is.

Een Griekse denktank weet het – nou, één iemand bij de denktank

Maar ook de Commissie weet het niet. Wel verwijst een bron in de Commissie naar een artikel op de website van de Griekse denktank Macropolis. Daar zou een redelijk betrouwbaar overzicht moeten staan.

Where did all the money go, heet het stuk van de Griekse econoom Yiannis Mouzakis. Hij heeft „in elkaar gepast welke financiële gaten er ruwweg zijn gedicht met deze bijna kwart biljoen euro”. Dat deed hij op basis van informatie uit rapporten van de Commissie, het IMF, het Griekse ministerie van Financiën en ELSTAT, het Griekse Bureau voor de Statistiek.

Mouzakis vertelt via de telefoon het stuk begin dit jaar geschreven te hebben tijdens een vlucht van Schotland naar Athene. In een uur of drie.

Is een Griekse econoom bij een Griekse denktank de enige die weet waar Griekenland de Europese miljarden aan besteedde? En is zijn overzicht te vertrouwen?

Volgens Grégory Claeys, onderzoeker bij de gerenommeerde Brusselse denktank Bruegel, is Macropolis „over het algemeen te vertrouwen” als het gaat om de Griekse schuldencrisis. Claeys kent de schatting van Mouzakis als het enige overzicht dat er is van de besteding van de Europese lening. „De informatie is niet op één plek te vinden. Er staat wat bij de IMF, wat in Griekse statistieken, wat bij de ECB, bij de Commissie. Maar niemand houdt het bij.”

En het ging naar: de overheidsschuld

Wat berekende Yiannis Mouzakis begin dit jaar in een vliegtuig tussen Schotland en Athene?

1. Het grootste deel van het geld (81 miljard) is uitgegeven aan het financieren van overheidsschuld. Oftewel, aan de schuldeisers die hun geld terug moesten krijgen van de Griekse overheid.

2. Ongeveer 48 miljard is naar Griekse banken gegaan die geld nodig hadden om te overleven in de crisis.

3. Een ander groot deel, 41 miljard, betaalde Griekenland als rente over zijn schulden.

4. Zo’n 35 miljard ging naar de herstructurering van de Griekse schuld aan de financiële sector.

5. Aan overheidsuitgaven in de publieke sector, zoals ambtenarensalarissen, is 27 miljard besteed.

En dan zijn er nog wat kleinere uitgaven, zoals het terugbetalen van schulden aan het IMF. Nogmaals, het gaat hier om een ruwe schatting van een Griekse denktank.

Horen de beheerders van de lening niet in de gaten te houden wat er met het Europese belastinggeld gebeurt? „Ja”, zegt Claeys van denktank Bruegel, „het is raar dat de IMF dit niet berekent”.

De Nederlandse Algemene Rekenkamer vindt dat ook. Die beklaagt zich al jaren over de controle op het Europese noodfonds EFSF (daaruit kwam 143,6 miljard euro van de totale lening uit Griekenland). Zo ook vorig jaar, in een rapport over de besteding van EU-geld: „De controle op en verantwoording over de verstrekte gelden uit noodfondsen is nog niet goed georganiseerd.” Vorige week stelde de Rekenkamer in een nieuw EU-rapport vast dat die controle nog steeds ondermaats is.

Voorlopig moeten we op Yiannis Mouzakis vertrouwen.