Theater om naar te luisteren

Een onvoltooid toneelstuk uit de Duitse romantiek dat gaat over een filosoof uit de klassieke oudheid: bijna geen gezelschap brandt zich eraan. De Duitse dichter Friedrich Hölderlin schreef rond 1800 De dood van Empedokles over de gelijknamige filosoof die uit wanhoop in de vulkaan de Etna sprong. Naar verluidt spuugde de vulkaan zijn sandaal weer uit.

Het Vlaamse gezelschap Theater Zuidpool toont moed en brengt Empedokles als een hallucinerend verzendrama. Rechtstreeks richten de spelers zich in het oorspronkelijke Duits (met boventiteling) tot de toeschouwers, begeleid door een slagwerker die rauw en schurend, dan weer ritselend zacht de tekst begeleidt. Op een ragfijn gazen doek verschijnen beelden van het menselijk oog, uitvloeiend in een abstract vormenspel. De zwarte iris lijkt zelfs op de peilloze diepte van een vulkaan. Hölderlins dramatische gedicht zit vol met literaire en filosofische parels – soms zelfs zoveel dat het nauwelijks te bevatten is. Actrice Sofie Decleir vertolkt de titelrol met indringende zeggingskracht en fabuleuze tekstbehandeling: zo geeft ze vorm aan de groeiende wanhoop van de filosoof die uiteindelijk weg wil van de wereld. Hij kan zich niet verzoenen met het armzalige leven; hij wil groots zijn op romantische wijze.

De aandacht die Zuidpool schenkt aan de poëzie verdient alle lof en is uitzonderlijk. Maar deze Empedokles moet het zonder enige handeling stellen, en dat maakt de uitvoering moeilijk toegankelijk. Eigenlijk moet je ernaar luisteren als naar een overrompelend gedicht, waarin de woorden als muziek zijn.