Politie: probleemwijk baart crimineel én jihadi

Jongeren vatbaar door optelsom sociale problemen.

Forensisch onderzoek aan auto in de Amsterdamse Knokkestraat op 2 februari. Foto ANP / Olim Bajmat

Religieuze radicalisering en liquidatiegeweld komen voort uit dezelfde voedingsbodem: wijken „met een optelsom van sociale problemen”, waar jonge mensen wonen „die zich niet verbonden voelen met de Nederlandse samenleving”. Dat zegt Hanneke Ekelmans, hoofd operaties en lid van de eenheidsleiding van de politie in Amsterdam. „Het is een heel veld waar allerlei vormen van antisociaal gedrag op gedijen.”

Ekelmans gaf gisteren samen met rechercheofficier van justitie Jeroen van Berkel een toelichting op een geslaagde politieoperatie, het vermoedelijke voorkomen van een liquidatie in Amsterdam eerder deze maand. Daarbij werden vier verdachten aangehouden, Amsterdammers van 20 en 21 jaar oud met een Marokkaanse achtergrond.

De operatie was het succes waar politie en justitie lang naar hebben uitgekeken. Sinds een met veel vuurwapengeweld uitgevoerde dubbele liquidatie in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt eind 2012, worstelt de politie met een golf van afrekeningen in het criminele circuit. Dit jaar werden in Amsterdam al vier liquidaties gepleegd.

Ekelmans onderstreepte na afloop van een persconferentie dat de opsporing en vervolging van dit soort criminelen maar een deel van de oplossing kan zijn. „Pleisters plakken”, noemt ze het. „De echte problemen pak je niet aan met recherchewerk.” Aan bestuurders en politici de taak om de voedingsbodem weg te nemen. „Ik wil niet zo’n politieagent zijn die naar anderen wijst voor de oplossing van dit probleem. Maar ons werk voelt wel eens als dweilen met de kraan open.”

Wat politie en justitie meer verontrust dan het aantal liquidaties – „dat blijft, cru gezegd, binnen de gebruikelijke grenzen”, zegt Van Berkel – is het geweld waarmee ze gepaard gaan. Steeds vaker lijken misdadigers hun conflicten, desnoods op klaarlichte dag, te beslechten met een kalasjnikov. Bij een andere arrestatie begin februari, waarmee de politie ook een liquidatie denkt te hebben verijdeld, werden automatische wapens en handgranaten in beslag genomen.

De autoriteiten hebben met enige verbazing vastgesteld dat er een heel nieuw type criminelen lijkt te zijn opgestaan dat de moorden voltrekt. De ouderwetse professionele hitman die voor veel geld in het buitenland werd gehuurd om een moord te plegen, komt de politie niet meer tegen, zei hoofdcommissaris Pieter-Jaap Aalbersberg eerder deze week. De „spreekwoordelijke Joegoslaaf” is vervangen door dilettanten uit Amsterdam, van verschillende afkomst.

Ook de vier Amsterdamse arrestanten waren „nieuw aan het firmament”, aldus Van Berkel. Dat wil zeggen: nieuw als ingehuurde moordenaars. Twee van de vier verdachten van de verijdelde liquidatie waren op vrijdag heengezonden na het uitzitten van een celstraf wegens inbraak. Zondag werden ze door een arrestatieteam klemgereden en aangehouden in een vuurgevecht. „Het ene moment zitten ze nog op de bank te gamen, morgen plegen ze een inbraak, overmorgen een liquidatie”, zegt Ekelmans. „Kennelijk zijn er veel kandidaten om liquidaties uit te voeren”, aldus Van Berkel. „De poule van potentiële moordenaars is groot, daar maken we ons zorgen over.”

De criminele afrekeningen zijn al lang niet meer alleen te herleiden tot een drie jaar oud conflict tussen twee misdaadbendes over een in de haven van Antwerpen gestolen partij van 200 kilo cocaïne. De vier liquidaties van dit jaar hebben daar in elk geval niet mee te maken, aldus officier Van Berkel.

Dat alles maakt opsporing moeilijk, zeggen zowel Ekelmans als Van Berkel. Er zijn nog maar weinig verdachten van liquidaties opgepakt, ze zijn vrijwel niet bereid verklaringen tegen politie of justitie af te leggen en ze maken een niet altijd even goed georganiseerde indruk. „We weten niet wie de opdrachten verstrekt”, zei hoofdcommissaris Aalbersberg eerder deze week. „We weten zelfs niet of er altijd wel sprake is van een opdracht.”