‘Nederlanders zitten steeds vaker in de lotushouding’ ‘5 à 10 procent beoefent een vorm van meditatie’

Dat schreef de Volkskrant vorige week

illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Mediteren is het nieuwe bidden, als we de Volkskrant moeten geloven. De van oorsprong katholieke ochtendkrant, zelf sinds de jaren zestig van God los, schreef vorige week dat Nederlanders de kerkbank voor de yogamat hebben verruild. ‘In de 21e eeuw vertoeven ze steeds vaker in de lotushouding, blijkt uit onderzoek.’ Het aantal Nederlanders dat ‘een vorm van meditatie beoefent’ ligt op 5 à 10 procent, aldus het stuk. We checken deze twee uitspraken: het percentage en de aanname dat steeds meer Nederlanders mediteren.

Waar is het op gebaseerd?

Het artikel baseert zich op onderzoek van Zen.nl, een website die meditatiecursussen aanbiedt. Zen.nl voert al een aantal jaar een onderzoek uit naar de heilzame effecten van meditatie, yoga en verwante vormen van spirituele ontspanning. In 2014 liet het daarnaast door onderzoeksbureau ResearchDirect uitzoeken hoeveel procent van de Nederlanders aan meditatie doet.

En, klopt het?

Er is natuurlijk een verschil tussen yoga en meditatie: bij het eerste doe je oefeningen, het tweede draait om stilzitten en het leegmaken van de geest. Maar omdat de Volkskrant beide zaken door elkaar gebruikt, doen wij dat ook. We gebruiken ‘meditatie’ als overkoepelende term, aangezien yoga vaak als een vorm van meditatie wordt gezien.

Eerst kijken we naar het percentage. Het onderzoek van ResearchDirect was een representatieve steekproef onder de hele bevolking. De enquête stelde onder andere de vraag: ‘Doet u regelmatig aan yoga of meditatie?’ 21 procent antwoordde bevestigend; de helft daarvan mediteerde één keer per week of vaker. Blijkbaar heeft de Volkskrant dit laatste percentage genomen, omdat het gaat om mensen die regelmatig mediteren.

Er worden wel meer onderzoeken gedaan naar mediterende Nederlanders, blijkt na een mailrondje met deskundigen. De NPO en TNS/NIPO hebben in 2009 een onderzoek uitgevoerd naar boeddhisme in Nederland. Hieruit bleek dat 16 procent van de Nederlanders weleens mediteert; 10 procent doet dit regelmatig (twee keer per maand of vaker).

Andere cijfers komen hier ongeveer mee overeen. Joantine Berghuijs, onderzoeker aan de VU in Amsterdam, deed in 2009 onderzoek naar nieuwe spiritualiteit. Hieruit bleek onder andere dat 19 procent van de Nederlanders weleens mediteert. Momenteel is Berghuijs samen met hoogleraar boeddhistische filosofie André van der Braak bezig aan een nieuw onderzoek naar religie. In 2014 onderzochten ze onder andere hoe vaak Nederlanders mediteren. Opnieuw kwam er 19 procent uit, waarvan 12 procent het regelmatig deed.

Dan nu de andere vraag: klopt het dat ‘steeds meer’ Nederlanders mediteren? Het onderzoek van ResearchDirect zegt hier niets over, aangezien het vorig jaar voor het eerst is uitgevoerd. Joantine Berghuijs merkt in haar proefschrift op dat nieuwe vormen van spiritualiteit, die eerst nog hoorden bij een tegencultuur, nu onderdeel zijn geworden van de mainstream. ‘Nieuwe spiritualiteit is een belangrijke vorm van religie geworden in Europa.’ Tot zover onderschrijft zij de analyse van de Volkskrant. Maar zijn er ook cijfers die bevestigen dat een groeiend aantal Nederlanders mediteert? ‘Ik ken geen meditatiecijfers van langer geleden’, zegt Berghuijs. Ook haar collega Van der Braak kent geen onderzoek naar meditatie door de jaren heen.

Conclusie

Uit verschillende recente onderzoeken blijkt dat tussen de 16 en 21 procent van de Nederlanders weleens mediteert; rond de 10 procent doet dit regelmatig. Het percentage ligt dus nog wat hoger dan de Volkskrant schreef; we beoordelen deze uitspraak als grotendeels waar.

Hoewel het aannemelijk is dat het aantal mediterende Nederlanders de afgelopen decennia is toegenomen, hebben we geen bewijs gevonden voor de stelling dat ‘steeds meer’ Nederlanders mediteren. Deskundigen kennen geen cijfers over meditatie door de jaren heen. Deze uitspraak beoordelen we daarom als ongefundeerd.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl.