Nederland mag wel wat rijker worden in individuele keuzes

Nederland is een schatrijk land, maar het meeste vermogen zit vast in stenen (koopwoningen) en in collectief geregelde pensioenfondsen. Sparen voor later wordt al decennia fiscaal aangemoedigd, evenals geld lenen om een huis te kopen. Nederland staat steevast bovenaan de verkeerde lijstjes: van landen waar de burgers de hoogste particuliere schulden hebben.

De wisselwerking tussen fiscale stimulansen en de opbouw van vermogens in de vorm van pensioenen en eigen woningen is een onderwerp dat De Nederlandsche Bank al een tijd hoger op de politieke agenda probeert te zetten. Bankpresident Knot heeft al eens gewezen op en gewaarschuwd voor de kwetsbaarheid van de Nederlandse economie die het gevolg is van de hoge schulden en de hoge pensioenvermogens. In een wereld waarin rente, valuta, beurskoersen en huizenprijzen steeds wispelturiger lijken, zijn onze vermogens- en schuldenblokken niet alleen een rijk bezit, maar ook een handicap. Wie een hypotheek heeft die hoger is dan de woningwaarde, kan zijn schuld niet verlagen met zijn pensioenopbouw, want die zit vast in het pensioenfonds. Hij kan ook niet tijdelijk minder pensioen sparen om zo ruimte te maken voor extra schuldaflossing of extra consumptie voor een groeiend gezin.

In een aparte, vanochtend verschenen publicatie, zetten twee onderzoekers van de centrale bank de Nederlandse vermogens in een internationaal perspectief. Zij leggen ook relaties met de grote uitgaven die burgers gedurende hun leven moeten doen. Uitgaven om te wonen, om het sociale vangnet in stand te houden, om de gezondheidszorg te financieren en om steeds ouder te worden.

De rode draad in hun studie: overheid, denk goed na over de gevolgen van uw fiscale prikkels. Daarmee draagt De Nederlandsche Bank bij aan bruikbare studies die staatssecretaris Wiebes (Financiën, VVD) en het kabinet moeten ondersteunen bij het maken van een nieuw belastingstelsel. Vorige week kwam het Centraal Planbureau met een doortimmerde studie waaruit bleek dat politici geen al te hoge economische verwachtingen (banen, productie) moeten koesteren van belastingmaatregelen.

Deze studie van De Nederlandsche Bank laat zich ook lezen als een oproep om zelfstandige burgers een grotere rol te geven in hun eigen vermogensopbouw en hun meer keuzes te bieden. Dat betekent praktisch gesproken minder paternalisme in pensioenen, meer variëteit in wonen dan óf kopen óf sociaal huren en minder fiscale aftrek voor een eigen huis. Terecht onderstrepen de onderzoekers dat zulke veranderingen om een ruime overgangsperiode vragen. Maar de richting waarin zij wijzen verdient politieke steun.