Is het akkoord van Minsk nu al mislukt?

Separatisten veroverden deze week de stad Debaltseve. Is het vredesakkoord daarmee meteen mislukt? Het antwoord is ja en nee.

Een separatist in Debaltseve bindt een reep stof om zijn arm, zodat hij kan worden geïdentificeerd. foto Peter Leonard/AP

Oekraïne kan het conflict in de Donbas niet meer alleen af. De Nationale Veiligheids- en Defensieraad in Kiev wil dat de Europese Unie en de Verenigde Naties een vredesmacht formeren voor de regio in Oost-Oekraïne. Die buitenlandse troepen moeten de grenzen zoals afgesproken in het bestandsakkoord ‘Minsk 2’ gaan bewaken én de nu nog open grens met Rusland gaan beschermen, zo adviseerde de raad gisternacht aan president en parlement. Ook moet de eigen krijgsmacht getraind kunnen worden door buitenlandse instructeurs. Aanleiding is de inname van de stad Debaltseve door zwaar bewapende pro-Russische separatisten. Is Minsk 2 mislukt? Het antwoord is: ja en nee. Hoe moet het nu verder met het wankele vredesakkoord?

1 Wie claimt Debaltseve?

De slag om Debaltseve was aangekondigd door de Volksraad in Donetsk. Premier Aleksandr Zachartsjenko van de Volksrepubliek Donetsk benoemde woensdag meteen een nieuwe burgemeester in de stad. Het akkoord van Minsk geeft echter geen eenduidig uitsluitsel wie Debaltseve zou kunnen claimen. In de passage over de grenslinie waarachter zware wapens moeten worden teruggetrokken, is vastgelegd dat de separatisten zich zouden houden aan de bestandslijnen uit het vorige Minsk-akkoord van medio september. Rond die tijd was een deel van het gebied rond Debaltseve in handen van de pro-Russische rebellen en een ander deel onder Oekraïense controle. Nergens in de tekst staat echter wie een nieuwe grens zou kunnen trekken.

2 Wie schond Minsk 2?

Verwijten over schending van Minsk 2 gaan over en weer. De Russische VN-ambassadeur Vitali Tsjoerkin zei dat Kiev in strijd met Minsk 2 handelt door een vredesmacht te vragen: in het bestandsakkoord staat dat alle „buitenlandse gewapende formaties” de regio moeten verlaten. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), waarin ook Rusland deelneemt, verwijt juist de rebellen het akkoord aan hun laars te lappen. De OVSE verklaarde dat alleen de pro-Russische milities niet bereid waren een wapenstilstand rond Debaltseve in acht te nemen. Ook de weigering van de rebellen om de OVSE-missie toegang tot de gevechtszone te verlenen, was volgens de organisatie in strijd met Minsk 2.

Volgens de Oekraïense president Porosjenko is de rebellenaanval op Debaltseve georkestreerd in samenspraak met Rusland en een schending van het bestandsakkoord. Dat is een van de redenen dat Porosjenko, die zich eerder nog tegen een buitenlandse vredesmacht had uitgesproken, gisternacht zijn weerstand tegen vreemde troepen op Oekraïense bodem opgaf.

3 Blijft het bij Debaltseve?

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov noemde de strijd om dit logistieke knooppunt tussen Donetsk en Loegansk woensdag een „uitzondering” in een verder „rustige” Donbas. Oekraïne is daar niet van overtuigd. Er wordt rekening gehouden met nieuwe aanvallen op bijvoorbeeld Sjtsjastja, belangrijk wegens de elektriciteitscentrale, en havenstad Marioepol, cruciaal voor kolen- en staalexport. Die angst is mede gevoed door een uitspraak van premier Zachartsjenko van de Volksrepubliek Donetsk die zondag op de eerste dag van het bestand al dreigde met aanvallen op Marioepol en zelfs op Charkov, tweede stad van Oekraïne.

4 Wat doet het Westen?

Ook Europa wijst met een beschuldigende vinger naar Rusland. De Britse minister van Defensie Michael Fallon noemde Poetin een „reële dreiging” voor NAVO-landen en zei „iedere vorm van agressie te beantwoorden”. Duitsland en Frankrijk, initiatiefnemers van het akkoord, luidden de noodklok. Het ‘Complex maatregelen ter uitvoering van de Minsk-akkoorden’, zoals het bestand heet, is door de aanval van de separatisten nog niet „dood”, wel „beschadigd”.