Gebroken neus in Kaapse parlement

Onder Zuma wordt de democratie langzaam gesloopt. De president verdedigt zich. „Toen Jan van Riebeeck kwam, begonnen de problemen.”

President Zuma gisteren in het parlement voor aanvang van het debat. Foto Rodger Bosch/AFP

Na de ‘Madibamagie’ van Mandela en het emotieloze leiderschap van Mbeki wordt het staatshoofd van Zuid-Afrika nu vooral verguisd.

„Een gebroken man, aan het hoofd van een gebroken samenleving”, noemde de fractievoorzitter van de grootste oppositiepartij president Jacob Zuma voor hij gisteren in het parlement verscheen.

Het was een week nadat zijn troonrede verdronk in ongekende chaos. Na een interruptie van de Economic Freedom Fighters van Julius Malema, gekleed in revolutionair rood, werd Malema met zijn partijleden door in hagelwitte hemden vermomde politie het parlement uit gezet. De ontruiming leverde een vrouwelijke parlementariër een gebroken neus op.

Een andere oppositiepartij, Democratische Alliantie, gekleed in ravenzwart om de dood van de democratie te onderstrepen, verliet daarop ook het huis. Niet alleen had de Zuid-Afrikaanse tv tegen die tijd de camera’s van de parlementsvloer afgewend, een stoorzender van de veiligheidsdienst had het signaal van alle mobieltjes platgelegd. „Censuur”, riep de parlementaire pers, en: „Bring back the signal.” Geen Zuid-Afrikaan miste de overeenkomst met ‘Pay back the money’, de slogan waarmee Malema de president er in het parlement aan herinnert dat hij een deel van de 20 miljoen euro moet terugbetalen die de verbouwing van zijn huis kostte.

Zo werd oppositie voeren geen strijd om zetels, maar een strijd om aandacht. Voor een partij die bij de verkiezingen vorig jaar slechts 6 procent van de stemmen haalde, domineert de EFF van Malema onevenredig het debat. Regeringspartij ANC (63 procent) wordt in een even populistische verdediging gedwongen. Parlementsvoorzitter Baleka Mbete noemde Malema deze week „een kakkerlak”. Ze bood daar gisteren haar excuses voor aan. Maar de verantwoordelijk ANC-minister verdedigde de ontruiming van het parlement nog steeds als „een perfect uitgevoerde operatie” omdat „de dreiging ongehoord was”.

‘Zuma is als sloopkogel’

Populisme is beleid geworden. Zuma heeft een wet aangekondigd die het onmogelijk maakt voor buitenlanders om land te kopen. Ook al is volgens schattingen slechts 2 procent van de grond in buitenlandse handen, het is de panacee voor de tergend trage uitvoer van de landhervormingen.

Columnist Max du Preez vergelijkt Zuma met een „sloopkogel”, die beetje bij beetje de pilaren van Zuid-Afrika’s democratie omverwerkt. Du Preez nam deze maand ontslag nadat er geschrapt was in een kritische column over Zuma in een krant die in handen is van een eigenaar met ANC-banden. Op een paar uitzonderingen na zijn nu alle Zuid-Afrikaanse kranten en tv-kanalen verbonden aan ANC-gezinde investeerders.

Ook de rechtsprekende macht staat onder druk. Eind januari trad het hoofd van de anticorruptie-eenheid SIU af nadat hij onderzoek had gedaan naar de verbouwing van Zuma’s huis. Door een nieuwe wet valt de SIU onder de president. Het hoofd van de speciale eenheid Hawks moest ook terugtreden. Hij zou zich te veel hebben bemoeid met de verbouwing van Zuma’s huis. De voorganger van de Hawks, de Scorpions, werd ontbonden nadat de eenheid de onlangs overleden en van corruptie verdachte politiechef Jackie Selebi in de cel kreeg.

Twee topambtenaren van de belastingdienst zijn aan de kant gezet nadat ze Zuma’s financiën hadden bestudeerd. Het optreden van politie en veiligheidsdienst in het parlement voedt de vrees dat de regering de scheiding der machten niet langer respecteert.

„Alle democratische instellingen zijn sterk en functioneren”, suste Zuma gisteren in het parlement. „De problemen in dit land begonnen met de komst van Jan van Riebeeck”, sprak hij over de Culemborger die 363 jaar geleden arriveerde in de Kaap en hier nog altijd een standbeeld heeft. Zo bracht hij het debat terug naar de fouten van de koloniale geschiedenis. Malema bleef zwijgend zitten terwijl Zuma sprak. „Als het edelachtbare Kamerlid niet op de tafel slaat, kan ik eindelijk verstaan wat hij zegt”, prees Zuma Malema’s parlementaire gedrag. „Dat is constructief, dat is wat we nodig hebben.”

In dit staakt-het-vuren tussen oppositie en regering leek het besef door te dringen dat in het Kaapse parlement meer op het spel staat dan een wedstrijd ver plassen. Zuma: „We zijn er allen verantwoordelijk voor dat het parlement werkt, moeten de waardigheid van het parlement bewaken zodat het volk vertrouwen houdt. Blijf kalm, speel de bal, niet op de man.” Voor het eerst sinds zijn verkiezing in 2009 klonk hij presidentieel.