Duitse disciplinering loopt dood in woud van regels

Door een gebrek aan politiek is de euro zwak. Vergeet niet: leningen voor Griekenland moesten onze banken redden, aldus Paul Tang.

Adriaan Schout, hoofd EU-studies van het Instituut Clingendael, maakt zich in zijn opiniestuk van 12 februari (‘Europa mag geen dwerg met een zwakke munt worden’) terecht zorgen over het economische bestuur en de cohesie in Europa. Maar hij toont zich per saldo een aanhanger van Duitse juridisering.

Zo heeft hij wel oog voor de worsteling in Zuid-Europa, maar niet voor de problemen door Duitsland, namelijk te lage loonkosten en te lage investeringen. Het huidige ‘beggar thy neighbor’ beleid van onze oosterburen werkt: het is goed voor hen en niet zo goed voor overige landen. Het Nederlandse spaaroverschot draagt evenmin bij aan het Europees herstel. Dat wordt al niet bevorderd door de Duitse disciplinering via Brusselse regels die geen op maat gesneden beleid in verschillende landen biedt.

Toen de Europese eenheidsmunt in 2008 haar eerste scheurtjes vertoonde, werd het Europees Semester, de two-pack, de six-pack en het begrotingspact uit de grond gestampt. Een Duitse disciplinering moest de eenheid herstellen. De resultaten houden zacht gezegd niet over. De Verenigde Staten hebben zich nooit verschuild achter regels als 3 procent of 60 procent maar proberen beleid te voeren. De jaarlijkse verschillen tussen de Amerikaanse en Europese economie zijn ondertussen schrikbarend groot. Bovendien, het maatschappelijke verzet tegen het woud aan regels en voorschriften groeit. Syriza, Podemos, Front National; allen loeren op de kans om zich te ontworstelen aan de ‘Brusselse bemoeizucht’.

Natuurlijk zijn er dan politici die Duitser dan Duits willen zijn en pleiten voor nog sterkere disciplinering. Zo pleit Halbe Zijlstra niet onverwacht voor afspraak-is-afspraak. Maar welke afspraak? Met zijn suggestie in Buitenhof dat Griekenland uit de euro kan treden, schendt hij de centrale belofte dat de euro ‘voor eens en voor altijd’ zou zijn. Erger, hij versterkt het onderlinge onbegrip. De Grieken zouden niet de Nederlandse pijn van miljardenleningen begrijpen. Dit is een opvallend staaltje geschiedvervalsing. De leningen aan Griekenland zijn in 2010 en 2012 verstrekt uit grote zorgen over de financiële stabiliteit, en dus over onze banken en pensioenfondsen. Europese solidariteit is nooit leidend geweest. Het zijn dergelijke politici die Europese fragmentatie in de hand werken.

Het alternatief voor de Duitse benadering valt niet te verwachten uit Frankrijk en Italië. Zij ageren hooguit tegen het Duitse ordoliberalisme en laden daarbij steeds het vermoeden op zich dat zij zich uit de problemen willen besteden. De problemen in die landen gaan echter dieper dan dat. Het is dan ook welkom dat de Europese Commissie zich politieker wil opstellen en politieke steun zoekt in het Europees Parlement. Dat heeft al geleid tot het snelle initiatief van een Europees investeringsfonds en een lichte versoepeling van begrotingsregels. Daarmee is de balans verschoven van bezuinigen en hervormen naar investeren. Het blijft echter zoeken naar (een politieke meerderheid voor) een nog veel betere balans. Een balans die meer coördinatie brengt tussen noord en zuid. Door te investeren waar dat kan, en te hervormen waar dat nodig is.

De vervreemding van Europa komt voort uit een gebrek aan transparantie door complexe regels en aan heldere keuzes. Slechts weinigen hebben het idee voor dit Europees beleid gekozen te hebben. Draagvlak voor beleid kan niet ontstaan zonder politiek debat daarover, Europees en nationaal. Dat moet ook gaan over gedeelde belangen, maar ook over gedeelde waarden. Het Europese model is nog steeds een unieke combinatie van strikte markten en publieke voorzieningen. Een eenzijdige nadruk op economie of op concurrentie met Azië, zou daarmee breken.

Politici die proberen landen uit elkaar te spelen verergeren de politieke, en daarmee ook de economische crisis. De Duitse weg loopt dood in een woud van regels en op onbegrip, er moeten nieuwe politieke alternatieven worden gezocht, in het belang van de hele EU. Nederland kan daarin een voortrekkersrol spelen.