Column

We zoeken het authentieke in imitatie en na-aperij

Er spoelt een golf van nostalgie door Nederland. Zaterdag wordt zelfs een Elfstedentocht uit 1985 herhaald. Christiaan Weijts zoekt naar een verklaring.

De NPO gaat zaterdag de complete Elfstedentocht van 1985 opnieuw uitzenden, dertien uur op een digitaal themakanaal. Het past in een grotere nostalgiegolf die ons land overspoelt. Er is een musical over André Hazes, een musical over Wim Sonneveld, een serie over Johan Cruijff, een serie over Ramses Shaffy, meesterlijk gespeeld door Maarten Heijmans, die nu als Ramses langs de theaters tourt.

Overal zie je replica’s die een nostalgie moeten bevredigen naar het verdwenen origineel. Die Elfstedentochtherhaling is retro-slow-tv van hetzelfde soort als die eenmalige remake van Hier is Adriaan van Dis en zal ongetwijfeld net zulke orgastische bewonderingskoren aanwakkeren op Twitter.

Zou er over honderd jaar een mannetje met een pruik op door het Circustheater stuiteren in Jochem, The Musical? Een sitcom plus theatertoer met De Toppers? Niet heel waarschijnlijk. De nostalgie van de huidige retrogolf gaat namelijk vooral uit naar de collectieve ervaring. Al die kopieën, imitaties en herhalingen hebben een origineel dat stamt uit de tijd dat er één televisiekanaal was. Nu elk gezinslid z’n eigen tablet heeft, hoeft je bij de koffieautomaat niet meer aan te komen met de serie die je gisteren zag. Met die schermen is precies gebeurd waar George Orwell voor vreesde bij de opkomst van de centrale verwarming: we zitten niet meer samen rond één haardvuur, maar elk in eigen kamers.

De wildgroei aan kanalen en netdiensten zorgt ook voor een inflatie van het fenomeen ‘Bekende Nederlander’. Zowel bij RTL Boulevard als bij De Slimste Mens komen BN’ers langs waarvan ik het merendeel niet ken. De kijkende massa splijt zich in coterieën met elk haar eigen helden die buiten de groep onbekend blijven.

De nostalgische golf ontsluiert een hunkering naar een overzichtelijke wereld, waarin ervaringen door iedereen gedeeld worden, een wereld met maar één oudejaarsconference.

Op YouTube is onlangs het eerste officiële Koot&Bie-kanaal geopend, en toch zal dit nooit het vanzelfsprekende gespreksonderwerp worden van elke maandagochtend.

De enige momenten waarop we nu nog werkelijk allemaal naar hetzelfde kijken, zijn rampen en aanslagen. Je merkte het al bij die Journaalkaping: iedereen had eventjes de neiging om vrienden of familie te bellen. En ook rampen worden retro-tv. Vijf jaar na 9/11 zond CNN de complete uitzending van destijds integraal opnieuw uit.

De replica, de herhaling, de remake. Het is ironisch dat kopieën onze dorst naar het reële moeten lessen. Uitgerekend in imitatie en na-aperij zoeken we het authentieke.

In werkelijkheid zijn al die verzamelkanalen, marathonuitzendingen en imitatietournees hetzelfde als een vuistdik, meerdelig Verzameld Werk: een zerk.

Ook de Elfstedentocht wordt straks bijgezet in de kelder van het voorbije tijdperk, ons eerste slachtoffer van de klimaatcrisis.