Wat is Minsk 2 nog waard na Debaltseve?

Kiev wil met internationale vredesmacht voorkomen dat separatisten strijd voortzetten.

Pro-Russische rebellen lanceren Grad-raketten, gisteren bij het Oost-Oekraïense Gorlivka, in de regio Donetsk. Foto AFP/ANDREY BORODULIN

Oekraïne kan het conflict in de Donbas niet meer alleen af. De Nationale Veiligheids- en Defensieraad in Kiev wil dat de Europese Unie en de Verenigde Naties een vredesmacht formeren voor de Donbas. Die buitenlandse troepen moeten de demarcatielijnen uit het bestandsakkoord Minsk 2 gaan bewaken én de nu nog open grens met Rusland gaan beschermen, zo adviseerde de Oekraïense veiligheidsraad vannacht aan president en parlement. Ook moet de eigen krijgsmacht getraind kunnen worden door buitenlandse instructeurs.

Aanleiding is de bestorming en inname van Debaltseve door zwaar bewapende pro-Russische separatisten.

Is Minsk 2 mislukt? Het antwoord is: ja en nee. De slag om Debaltseve was aangekondigd door vicevoorzitter Denis Poesjilin van de Volksraad in Donetsk. Een „morele zaak”, zei hij eerder deze week. Het akkoord van Minsk geeft echter geen eenduidig uitsluitsel wie Debaltseve zou kunnen claimen. In de passage over de demarcatielijn voor de terugtrekking van zware wapens is vastgelegd dat de separatisten zich zouden houden aan de bestandslijnen uit het vorige Minsk-akkoord van medio september. Rond die tijd was een deel van de uitstulping rond Debaltseve in handen van de pro-Russische rebellen en een ander deel onder Oekraïense controle.

Verwijten over schending van Minsk 2 gaan over en weer. De Russische VN-ambassadeur Vitali Tsjoerkin zei dat Kiev in strijd met Minsk 2 handelt door een vredesmacht te vragen: in het bestandsakkoord staat dat alle „buitenlandse gewapende formaties” (punt 10) de regio moeten verlaten. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), waarin ook Rusland deelneemt, verwijt juist de rebellen het akkoord aan hun laars te lappen. De OVSE verklaarde dat alleen de pro-Russische milities niet bereid waren een wapenstilstand rond Debaltseve in acht te nemen. Ook de weigering van de rebellen om de OVSE-missie toegang tot de gevechtszone te verlenen, was volgens de OVSE in strijd met Minsk 2. Opmerkelijk openhartig, omdat de OVSE meestal amper oordeelt maar alleen waarneemt.

De Oekraïense veiligheidsraad was gisteravond op verzoek van president Petro Porosjenko in spoedzitting bijeengekomen om een antwoord te formuleren op de val van Debaltseve die Oekraïne als een symbolische mokerslag treft. Volgens Porosjenko is de rebellenaanval op Debaltseve georkestreerd in samenspraak met Rusland en een schending van het bestandsakkoord. Dat is een van de redenen dat Porosjenko, die zich eerder nog tegen een buitenlandse vredesmacht had uitgesproken, vannacht zijn weerstand tegen vreemde troepen op Oekraïense bodem opgaf.

Blijft het bij Debaltseve? De Russische minister Sergej Lavrov van Buitenlandse Zaken liet gisteren weten dat de strijd om dit logistieke knooppunt tussen Donetsk en Loegansk een „uitzondering” was in een verder „rustige” Donbas. Aan Oekraïense zijde zijn de zogeheten vrijwilligersbataljons er niet van overtuigd. Er wordt rekening gehouden met nieuwe aanvallen op bijvoorbeeld Sjtsjastja, belangrijk wegens de elektriciteitscentrale, en havenstad Marioepol, cruciaal voor kolen- en staalexport uit de Donbas.

Die angst is mede gevoed door een uitspraak van premier Aleksandr Zachartsjenko van de Volksrepubliek Donetsk die zondag op de eerste dag van het bestand al dreigde met aanvallen op Marioepol en zelfs op Charkov, tweede stad van Oekraïne. Hij benoemde gisteren meteen een nieuwe burgemeester in Debaltseve, een actie die in strijd is met Minsk 2 waaronder hij zelf zijn handtekening zette.

Kort daarna luidden Berlijn en Parijs de noodklok. Het ‘Complex maatregelen ter uitvoering van de Minsk akkoorden’, zoals het bestand heet, is door de aanval van de separatisten nog niet „dood”, wel „beschadigd”.

Intussen kruipt Oekraïne verder richting oorlogsklimaat. De Nationale Veiligheids- en Verdedigingsraad formeerde vannacht een ‘oorlogskabinet’ en gaat een systeem van „burgerbescherming tegen de agressie” van buiten opstellen. Die stemming raakt ook de gewone maatschappij. Zo werd gisteren de Russische vechtfilm Brat-2 in Oekraïne verboden. Deze laatste film in het tweeluik Brat (Broer) dateert al uit 2000.