Nu pas een film over King

Selma is de eerste film over de burgerrechtenactivist Martin Luther King. Regisseur Ava Duvernay en hoofdrolspeler David Oyelowo van de film met twee Oscarnominaties over Dr. King zelf: „Ik kan niet zeggen of ik hetzelfde zou hebben gedurfd.”

Foto Entertainment One Benelux

Regisseur Ava DuVernay zegt over Selma, haar film over de zwarte leider Martin Luther King en zijn historische protestmars in 1965 van Selma naar Montgomery in het zuiden van de VS: „Voor Afro-Amerikanen is King nog steeds enorm aanwezig. Bij mijn overgrootmoeder thuis hingen twee portretten aan de muur, precies op gelijke hoogte: van Jezus en van Dr. King. Voor haar was dat min of meer dezelfde persoon. Als je de kans krijgt om over iemand van zijn statuur een film te maken, grijp je die kans met beide handen aan.”

Hoofdrolspeler David Oyelowo: „Er is ongelofelijk veel materiaal over King: beeldmateriaal, heel veel boeken. Dat is zowel een zegen als een vloek. Iedereen denkt al precies te weten hoe hij was. Als je hem speelt in een film moet je aan allerlei verwachtingen voldoen. Dat moet je naast je neerleggen. Ik heb geprobeerd erachter te komen hoe hij was als mens. Ik ben flink aangekomen omdat hij een stuk forser was dan ik. Ik heb gedaan wat nodig was om zoveel mogelijk op hem te lijken. Maar dat is voor mij niet de kern. De kern is dat hij een man was die werd gedreven door zijn spirituele overtuiging. Je ziet dat als je naar zijn speeches kijkt. Daar raak ik keer op keer door geëmotioneerd. Ik heb geprobeerd om iets van die spirituele kracht ook in mij aanwezig te laten zijn.”

King als gewoon mens laten zien

DuVernay: „Dit is geen film over één man. Ik ben blij dat de film Selma heet en niet King. Dit is een verhaal over al die dappere mensen die de strijd zijn aangegaan voor burgerrechten in het zuiden van de Verenigde Staten. Ze hebben daarvoor hun leven op het spel gezet. Je kon niet even de politie bellen als het gevaarlijk werd. De politie was verweven met de Ku Klux Klan. Mannen die overdag een politie-uniform droegen, trokken ’s avonds het gewaad aan van de Klan. Al die mensen die jaar in jaar uit op straat opkwamen voor hun rechten, waren moediger dan ik ben. Ik kan niet zeggen of ik dat zou hebben gedurfd.”

Oyelowo: „Ik ben zelf van Nigeriaanse afkomst. Ik ben grotendeels opgegroeid in Engeland, maar heb ook zeven jaar in Lagos gewoond. Ik weet dus hoe het is om als zwarte man te leven in een land waar je tot de meerderheid behoort en als een koning over straat kunt wandelen, en hoe het is om bij een minderheid te behoren. In het personage van Dr. King komen die twee elementen bij elkaar. Hij is er op de een of andere manier in geslaagd om zichzelf niet klein te maken, om niet de mentaliteit over te nemen die mensen uit een minderheid vaak hebben. Hij wist dat hij evenveel recht had op kansen in Amerika als ieder ander. Hij had evenveel recht om te spreken met de president van de Verenigde Staten als ieder ander.”

„King slaagde erin om niet verbitterd te raken of boos te zijn. Tegelijkertijd gaf hij stem aan de mensen die waren gebroken door de erfenis van slavernij, door eeuwen van slavernij, discriminatie en uitbuiting. Ik denk dat mijn persoonlijke ervaringen zowel in Afrika en Europa als in de Verenigde Staten me enorm hebben geholpen om die beide kanten van zijn persoonlijkheid over het voetlicht te brengen.”

DuVernay: „Ik heb geprobeerd hem zoveel mogelijk te zien als een gewoon mens: een gewoon mens die iets heel ongewoons voor elkaar probeert te krijgen. Ik heb me gericht op de alledaagse kanten van zijn leven: de gesprekken met zijn vrouw, als hij weer eens heel erg lang van huis zou zijn, zijn vriendschappen met andere leiders van de burgerrechtenbeweging, zijn neerslachtige buien en vermoeidheid. Dat was onze missie: om geen film te maken over een icoon of een standbeeld, maar over een mens.”

Oyelowo: „Zijn gezag was gebaseerd op zijn geloof. Hij zag alle mensen als kinderen van God. Voor God zijn mensen gelijk. God maakt geen onderscheid tussen blank en zwart. Dat is iets wat mensen in het leven hebben geroepen. Hij ging steeds terug naar zijn bron, zijn geloof.”

Relletje over president Johnson

DuVernay: „Ik heb kritiek gehad dat de film president Johnson te negatief zou afschilderen. Maar ik heb nergens spijt van. Ik zou geen seconde van de film willen aanpassen. Dit is mijn visie op Johnson. Andere mensen kunnen misschien anders tegen zijn rol aankijken, maar dit is hoe ik hem zie. En dan heb ik het ook over de scène waarin Johnson de FBI de opdracht geeft om een tape naar zijn vrouw te sturen waarop te horen is dat Martin Luther King vreemdgaat.”

Oyelowo: „Wij hebben een film gemaakt over een zwarte leider. Maar toch willen sommige mensen het vooral hebben over de rol van de witte man in het verhaal. De discussie over Johnson ontstond precies op de dag dat het stemmen begon voor de Oscarnominaties. Dat is een lastercampagne van een rivaliserende studio, waarvan ik de naam niet zal noemen.

„We hebben gekozen voor het perspectief van Martin Luther King. King had haast, hij wilde tempo maken. Johnson was een pragmaticus die niet binnen een jaar zowel de Civil Rights Act als de Voting Rights Act door het Congres wilde drukken. King stond op het standpunt dat zwarte mensen al veel te vaak te horen hadden gekregen dat ze geduld moesten betrachten. Ik denk dat die critici gewoon het perspectief van King niet willen zien.”

DuVernay: „In de vijftig jaar sinds Selma is er nog nooit een bioscoopfilm gemaakt met King in de hoofdrol. Dat heeft er zeker mee te maken dat films met zwarte hoofdpersonen geen prioriteit hebben bij de filmstudio’s, helemaal niet als die worden geregisseerd door een zwarte vrouw.

„In de afgelopen halve eeuw is er veel bereikt. Het feit dat ik nu in een kamer met journalisten zit te praten, en niet alleen mag binnenkomen om de koffie in te schenken, is een enorme verandering. Maar er is natuurlijk nog veel te doen. Dat is gebleken in Ferguson. We mogen niet tevreden achterover leunen. Dat hebben we misschien een tijd te veel gedaan.”

Oyelowo: „Ik ben zeven jaar bezig geweest om de film van de grond te krijgen. Dat was zo lastig door het idee, de leugen eigenlijk, dat er internationaal geen belangstelling zou zijn voor Amerikaanse films met zwarte hoofdpersonen. Europa zou geen film over Martin Luther King willen zien. Die barrière hebben we nu genomen. De film komt internationaal uit. Dat is een grote overwinning. De film is geregisseerd door een zwarte Amerikaanse vrouw. Dat is ook een overwinning.

„Tot vorig jaar, toen 12 Twelve Years a Slave en The Butler uitkwamen, was dat ondenkbaar. Dat waren nog films over zwarte personages in een ondergeschikte positie. Selma is een grote film over een zwarte man die geen ondergeschikte rol heeft, maar een leider is, een zwarte leider die de status quo durft aan te pakken. Dat is niet meer gebeurd sinds Spike Lee meer dan twintig jaar geleden zijn film over Malcolm X maakte. En hij heeft toen ook een enorme strijd moeten leveren om die film te kunnen maken.”