Merkel geeft Rusland nog niet op

Bij het traditionele begin van het Duitse politieke seizoen zet de rechtspopulistische AfD de toon.

Angela Merkel sprak gisteren partijgenoten toe. ‘Solidariteit is geen eenrichtingsverkeer’. Foto EPA

Duitsland houdt vast aan de lijn die al een jaar lang wordt gevolgd in de Oekraïne-crisis: Rusland heeft niet het recht de territoriale integriteit van een soevereine staat aan te tasten. Dat was de boodschap, gisteren aan het begin van de avond, van een wat verkreukelde bondskanselier Angela Merkel. Zij sprak in het noordelijke Mecklenburg-Voorpommeren voor partijgenoten op de ‘politieke Aswoensdag’.

Sinds twintig jaar is het gebruikelijk dat het Duitse parlement op de dag na carnaval uit zijn winterslaap ontwaakt en een nieuw politiek seizoen begint. Het was Merkel, die de oorlog in Oekraïne tot haar belangrijkste probleem heeft gemaakt, aan te zien dat zij geen zin had in het uitwisselen van de gebruikelijke politieke stekeligheden met de politieke concurrentie.

Later op de avond stond ook nog nieuw telefonisch overleg op de agenda met de drie leiders van Rusland, Oekraïne en Frankrijk over de inname van de stad Debaltseve door de pro-Russische rebellen – een kennelijke schending van het bestand dat vorige week in het Wit-Russische Minsk werd overeengekomen.

Merkel herhaalde voor haar partijgenoten wat zij eerder deze maand zei op de Veiligheidsconferentie in München: de annexatie van de Krim door Moskou is een inbreuk op de internationale rechtsorde en kan niet worden geaccepteerd. Het conflict in het oosten van Oekraïne kan niet met wapens worden opgelost.

En al duurt het veertig jaar, net zolang als het duurde voordat de val van de Muur het einde van de DDR inluidde, maar Duitsland, Europa en het Westen zullen zich niet neerleggen bij de feiten die de Russische president Vladimir Poetin heeft geschapen. Maar ze zei ook: „Ik zal er alles aan doen dat Rusland weer onze partner wordt. We willen de vrede in Europa met Rusland vormgeven, niet tegen Rusland.”

De leiders van de andere politieke partijen liepen met een grote boog om het thema Oekraïne heen. Dat was kennelijk Chefsache. Alleen vicebondskanselier Sigmar Gabriel (SPD) waagde het om er een zin aan te wijden: „Ondanks het geweld, en hoewel de wapenstilstand niet werkt, is het belangrijk dat we blijven streven naar vrede en niet meedoen aan praten over wapenleveranties.”

Groot onderwerp voor de andere partijleiders was immigratie. Hierbij zaten vooral de chef van de CSU, de Beierse premier Horst Seehofer, en de ‘eerste woordvoerder’ van de eurosceptische AfD, Bernd Lucke, elkaar dwars. Met het oog op de recente stroom asielzoekers uit Kosovo zei Seehofer dat „Beieren niet de sociale dienst van de Balkan” is. En hij benadrukte dat rechts van de CSU geen democratisch gelegitimeerde partij kon bestaan. Want aangenomen wordt dat de AfD weleens een geduchte concurrent kan worden voor de aartsconservatieve katholieke zusterpartij van Merkels CDU.

Juist afgelopen zondag bewees de partij van Lucke dat: bij de lokale verkiezingen in Hamburg kwam de AfD in het parlement van de stadstaat. De vierde van een reeks successen. Eerder won de AfD al zetels in het Europarlement, en in de parlementen van de deelstaten Brandenburg en Thüringen. Lucke, die sprak in Beieren, dronk niet uit een grote bierpul, zoals de anderen, maar hield het bij water met een schijfje citroen. Hij noemde de CSU-top een wassenbeeldenverzameling en verweet de partij een gebrek aan ruggengraat. Partijbons Hans-Olaf Henkel had voor de verkiezingen al gezegd: „Als we winnen in het liberale, internationaal georiënteerde Hamburg, kunnen we overal in Duitsland winnen.”

Het sjibbolet van de dag was de Griekse kwestie, de vraag of de nieuwe regering in Athene zich zal houden aan de bezuinigingsafspraken. Seehofer sprak over „een regering die aantreedt met verkiezingsbeloften die worden betaald door Beieren”. Voorman Gregor Gysi van de links-populistische partij Die Linke vond het juist „amusant” dat Griekenland een linkse regering krijgt en „heel Europa door elkaar wordt geschud”. SPD-leider Sigmar Gabriel vond het op zijn beurt ook „onverdraaglijk” wat zijn coalitiegenoten zich permitteren te zeggen over de Grieken.

Angela Merkel zelf was kort over Griekenland: „We hebben erop gelet dat we solidair zijn als landen in moeilijkheden komen. Maar dat is geen eenrichtingsverkeer. Die landen moeten zich ook zelf inspannen om er weer uit te komen.”