Leesfragment uit ‘De Dikke Steinz’ van Jet & Pieter Steinz

Matthijs van Nieuwkerk werd ‘gretig en verlegen’ van ‘De Dikke Steinz’, de nieuwe literatuurbijbel die Pieter Steinz samen met zijn dochter Jet schreef. Het boek verschijnt vandaag. Hier een leesfragment.

Matthijs van Nieuwkerk werd ‘gretig en verlegen’ van ‘De Dikke Steinz’, de nieuwe literatuurbijbel die Pieter Steinz samen met zijn dochter Jet schreef. Het boek verschijnt vandaag. Hier een leesfragment.

In Steinz. Gids voor de wereldliteratuur wordt geprobeerd om vele beroemde romans uit de wereldliteratuur op speelse wijze te ontsluiten. Dat gebeurt met korte biografietjes over belangrijke Nederlandse en buitenlandse auteurs. Maar ook met literaire schema’s of ‘boekwebben’, waarin niet alleen wordt aangetoond aan welke boeken een bekende roman als Pride and Prejudice van Jane Austen schatplichtig is, maar ook wat je na het lezen van die klassieker verder kunt lezen. Eén zo’n ‘boekweb’, gemaakt bij Tirza van Arnon Grunberg, vindt u hieronder. Samen met als een zogenaamde ‘literaire landkaart’, waarop te zien is welke buitenlandse schrijver hun boeken in Nederland situeerden.

In ‘Het wijde web van de wereldliteratuur’, de hieronder te lezen inleiding van Steinz, leggen Jet en Pieter Steinz uit hoe hun boek tot stand is gekomen. Het boek wil, net als eerder literatuurboeken van oud-Chef Boeken van NRC Handelsblad Pieter Steinz, helpen bij het vergemakkelijken van de ‘harde keuzes’ die de lezer van vandaag moet maken. We kunnen niet alles lezen, dus zijn we vaak afhankelijk van de tips van boekhandelaren, recensenten, vrienden. Of boeken zoals Steinz, waarin geprobeerd is de belangrijkste titels uit de westerse literatuur aan te stippen.

Terugkijken: Jet Steinz over ‘De Dikke Steinz’

Voor Steinz bestaat overigens een alternatieve titel. Dat vertelde Jet Steinz afgelopen dinsdag in De Wereld Draait Door, in een uitzending die door haar vader (als eenmalig ‘gast-eindredacteur’) was samengesteld. In haar gesprek met Van Nieuwkerk refereerde Jet Steinz aan het boek als ‘De Dikke Steinz’:

“Dat is de bijnaam die ik eraan geef. Ik hoop dat iedereen het zo gaat noemen.”

Inleiding uit ‘De Dikke Steinz’: Het wijde web van de wereldliteratuur

Voor de 17de-eeuwse kamergeleerde Charles Du Fresne Du Cange was een dag pas geslaagd als hij een uur of twintig had gewerkt. Toen hem aan het eind van zijn leven werd gevraagd of hij het niet jammer vond dat hij altijd met zijn neus in de boeken had gezeten, antwoordde hij dat hij maar van één ding spijt had: zijn trouwdag, want toen had hij maar zes uur kunnen lezen.

De tijden van Du Cange waren overzichtelijk. Op zijn laatste, 77ste, verjaardag, zal
hij tevreden hebben kunnen terugkijken op zijn carrière als lezer; het totaal aan gedrukte boeken in de westerse wereld was minder dan de huidige jaarproductie van de Amerikaanse uitgeverijen. Wee de lezende 21ste-eeuwer. Zelfs hij of zij die zich beperkt tot fictie zal zich met een straffe dagindeling slechts door een fractie van de wereldliteratuur kunnen heen werken. Er moeten harde keuzes gemaakt worden: wél de Metamorfosen van Ovidius, niet De tocht van de Argonauten van Apollonios; áls Balzac, dan niet Hugo; Dickens ja, maar voorlopig even wachten met Trollope; ‘De tandeloze tijd’ van A. F.Th. van der Heijden eerst, en pas na het pensioen de Movo-cyclus. Of omgekeerd natuurlijk.

Gelukkig is er hulp bij de selectie: vrienden of boekhandelaren die je een niet te missen roman aanraden; bewonderde schrijvers die aanstekelijk vertellen over de boeken die hen inspireerden; recensenten die argumenterend en enthousiasmerend schiften in het wekelijkse aanbod; leraren, bibliothecarissen en veelle- zers die je uitleggen wat je zou moeten lezen en waarom. En dan zijn er leesgidsen, die de fanatieke biblionaut van het ene boek naar het andere loodsen. De Good Fiction Guide van de Oxford University Press bijvoorbeeld, die een dappere poging doet om de wereldliteratuur samen te vatten in duizend auteurs en dertig genres. 1000 Books to Change Your Life van Time Out, dat de literatuur opdeelt in dertig thema’s van geboorte tot dood. The Novel Cure (‘De boekenapotheek’), waarin voor iedere kwaal of hebbelijkheid een roman wordt aangeraden.De Bloomsbury Good Reading Guide, die onder het motto ‘Discover Your Next Great Read…’ het doorverwijzen tot kunst heeft verweven — zodat je van David Mitchell terechtkomt bij Haruki Murakami en Jonathan Coe, en van Gogol bij Kafka, Tsjechov en Malamud. En niet te vergeten Lezen &cetera, de ‘Gids voor de wereldliteratuur’ die bijna twaalf jaar geleden verscheen en die de fictieproductie van Rabelais tot Grunberg presenteerde in 416 schrijverslemma’s, 104 uit- gelichte meesterwerken, 52 literaire schema’s, 52 thema’s en 26 quizzen.

De netwerken en dwarsverbanden die door leesgidsen in de wereldliteratuur worden gelegd, zijn niet alleen enthousiasmerend, maar ook leerzaam; ze tonen de schatplichtigheid en de invloeden van schrijvers, en laten zien dat boeken niet in een (geografisch) vacuüm ontstaan. ‘Geen mens is een eiland’ schreef de Engelse dichter John Donne in de 17de eeuw, en voor romans en verhalenbundels geldt hetzelfde. Schrijvers worden beïnvloed door schrijvers en beïnvloeden weer andere schrijvers. Boeken borduren voort op andere boeken, en deden dat al lang voordat ‘intertekstualiteit’, het citeren en parodiëren van hoogtepunten uit de literaire traditie, in de mode raakte. Hugo Claus, die veel succes had met een Vlaamse herschrijving van William Faulkners The Sound and the Fury (De Metsiers, 1950), kon wijzen op beroemde voorgangers als Vergilius (die Homeros navolgde), Shakespeare (die Ploutarchos plunderde) en Joyce (die de Odyssee in Dublin situeerde). Maarten ’t Hart verkreeg de bestsellerstatus met een actualisering van Vestdijks Terug tot Ina Damman (Een vlucht regenwulpen, 1978) en Ilja Leonard Pfeijffer haalde zich bij zijn debuut Rupert (2002) de verdenking van plagiaat op de hals omdat hij onder meer The Waste Land van Eliot en Lolita van Vladimir Nabokov had geparafraseerd.

Ook Steinz — Gids voor de wereldliteratuur bouwt voort op andere boeken (zie de bibliografie), maar het fundament was Lezen &cetera, waarvan de laatste, marginaal herziene editie in 2006 verscheen. De snelle veranderingen op de literaire landkaart in het afgelopen decennium maakten het noodzakelijk om de tekst en vooral de keuze van de 416 schrijvers flink op de schop te gooien. In 2002, toen Lezen &cetera werd opgezet, gold Peter Høeg (en niet Jens Christian Grøndahl) als de belangrijkste moderne Deense schrijver, en werd de joods-Amerikaanse literatuur gedomineerd door Bellow, Malamud en Roth in plaats van door Chabon, Englander, Foer en Roth. Vergeten klassieken als Stoner (John Williams) en Les Thibault (Roger Martin du Gard) waren nog niet herontdekt, althans niet vertaald, en de Nederlandse markt voor spannende boeken werd nog niet beheerst door zogeheten oestrogeenthrillers. Carl Friedman, Mordecai Richler en Gao Xingjian waren bekende schrijvers, terwijl de carrière van Esther Gerritsen, Jhumpa Lahiri, Peter Terrin en Tommy Wieringa in de kinderschoenen stond. Van Saskia De Coster, Khaled Hosseini, Karl Ove Knausgård of Gustaaf Peek had nog niemand gehoord.

Boekenweb bij Tirza van Arnon Grunberg

Schermafbeelding 2015-02-19 om 13.13.28

Literaire landkaart: Nederland in de buitenlandse fictie

Schermafbeelding 2015-02-19 om 13.17.57