KLM heeft een streep getrokken

Air France-KLM presenteerde vandaag slechte cijfers over 2014. De luchtvaartmaatschappij is vooral met zichzelf bezig. En de vraag: blijft KLM zelfstandig?

Illustratie Roland Blokhuizen

„De oorlog is buiten, niet binnen,” zei Hans Smits, president-commissaris van KLM, drie weken geleden in deze krant. Ofwel: hou op met dat interne geruzie en richt je op het bestrijden van de concurrentie.

Als de toezichthouder van een bedrijf zo’n waarschuwing moet geven, zit er iets fout bij dat bedrijf.

Nieuws over Air France-KLM gaat het laatste half jaar vooral over de interne verhoudingen. Terwijl de resultaten kelderen, zoals blijkt uit de vandaag gepubliceerde jaarcijfers over 2014, en Europese prijsvechters en Arabische luxe carriers marktaandeel afpakken, is de Frans-Nederlandse luchtvaartmaatschappij met zichzelf bezig.

Centrale vraag: slaagt KLM er in om autonomie te behouden binnen de holding? Of wordt KLM stukje bij beetje ingelijfd door Air France? Die vragen spelen op verschillende locaties.

In Amstelveen

Tot hier en niet verder. Dat is de boodschap van Pieter Elbers, president-directeur van KLM, in een dinsdag gepubliceerde column voor KLM-medewerkers. Elbers formuleert het voorzichtig – „Er zijn logischerwijs grenzen aan wat je centraal kunt en wilt doen.”[... ]„Soms besluiten wij dat verdere integratie goed is, soms moeten wij met elkaar concluderen dat er aan verdere integratie geen voordelen zitten.” Maar de strekking is helder: de grens van integratie van de twee maatschappijen is bereikt.

Bronnen bij KLM bevestigen deze koers. Het samenvoegen van allerlei diensten – onderhoud, vrachtvervoer, verkoopcentra in het buitenland – heeft de afgelopen elf jaar veel besparingen opgeleverd, maar verdere samenwerking is niet zinvol. Alleen op het gebied van marketing valt nog wat voordeel te halen.

Ook het personeel wil geen verdere integratie. De ondernemingsraad, zo meldde De Telegraaf vorige week op basis van een vertrouwelijke verklaring, weigert te adviseren over verdere samenvoeging van afdelingen of activiteiten.

Een conflict over kasbeheer – ironisch genoeg naar buiten gekomen bij een persbijeenkomst die bedoeld was om de zegeningen van de fusie te belichten – heeft de discussie over integratie op scherp gezet. KLM won de machtsstrijd over het overhevelen van kasbeheer van KLM naar de holding. De cryptische verklaring over de afloop laat veel vragen open, maar volgens KLM is de kwestie definitief van tafel.

Te vrezen valt dat de machtsstrijd zich op andere punten zal openbaren. Naar verluidt stapt Erik Varwijk, directielid van KLM en vrachtdirecteur van Air France-KLM, op omdat hij beide functies en belangen niet meer kan verenigen.

Binnenkort worden de afspraken over de onderlinge verhoudingen binnen de holding, vastgelegd in 2003, geëvalueerd. Allerlei waarborgen over het uitgangspunt one group, two airlines zijn inmiddels verlopen en worden opnieuw bekeken.

De raad van commissarissen van KLM heeft dat al besproken met Alexandre de Juniac, topman van de Frans-Nederlandse holding. Voor KLM geldt dat de fusie – feitelijk een overname – na elf jaar wel klaar is en er geen tijd meer moet worden verspeeld met verdere integratie.

In Parijs

De Fransen zien dat anders. Volgens De Juniac valt er nog wel degelijk voordeel te halen met verdere integratie. Met het verschuiven van ‘overtollig’ kasgeld van Amstelveen naar Parijs wilde hij bijvoorbeeld goedkoper kunnen lenen als holding.

De Franse pers schrijft er nauwelijks over, maar in Nederland bestaat het beeld dat de verliezen van Air France binnen de holding moeten worden gecompenseerd met de winsten van KLM. Terwijl KLM al jaren geleden is begonnen met bezuinigen en efficiënter werken, stelt Air France ingrijpen uit. De KLM-doelen voor de komende vijf jaar zijn bekend – 700 miljoen bezuinigen, 20 procent meer productiviteit – maar Air France wacht naar eigen zeggen op de verkiezingen van de nieuwe ondernemingsraad in maart.

Zeker is dat de Nederlandse commentaren in Parijs goed worden gelezen en dat de ergernis groot is. Dat bleek bijvoorbeeld uit een recent ingezonden stuk van Fréderic Gagey, president-directeur van Air France, in Het Financieele Dagblad. Hij wilde „een aantal onjuiste beweringen en percepties” rechtzetten. Heus, Air France zit niet stil en doet net als KLM veel aan kostenbesparing.

Ook de vertegenwoordiger van de Franse regering in Nederland, ambassadeur Laurent Pic, wil de negatieve beeldvorming keren. Tijdens een ontmoeting met de luchtvaartpers vorige week benadrukte hij dat Franse en Nederlandse bedrijven heel goed kunnen samenwerken. Jammer dat de Nederlandse pers vasthoudt aan al die clichés over het Franse bedrijfsleven, vond Pic.

De positie van De Juniac is kwetsbaar, na drie winstwaarschuwingen vorig jaar, een uit de hand gelopen pilotenstaking in september, een verloren conflict met KLM vorige maand en rode cijfers vandaag. Hij heeft zijn aandeelhouders weinig positiefs te vertellen.

In Den Haag

Politici laten zich niet onbetuigd in de strijd tussen holding en Air France enerzijds en KLM anderzijds. Bij het spoeddebat met staatssecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur, PvdA) van 28 januari struikelden Tweede Kamerleden over elkaar om te getuigen van hun ‘blauwe hart’. Het kabinet moet meer doen om de Nederlandse belangen veilig te stellen, was de boodschap.

De politieke verdediging van KLM maakt niet altijd een realistische indruk. Voor de PVV had de fusie „nooit mogen gebeuren”. De suggestie dat KLM zich van Air France zou kunnen afscheiden en alleen zou kunnen overleven is wellicht vooral bedoeld voor de bühne. Samenwerking is een voorwaarde voor elke maatschappij met mondiale ambities.

Voor de politiek telt het economisch belang. KLM is cruciaal voor Schiphol, samen hebben ze een economische waarde van 26 miljard euro en zijn ze goed voor 290.000 banen (32.000 bij KLM). Ook deze week toonden CDA en SP zich weer strijdlustig. Volgens CDA-Kamerlid Martijn van Helvert moet de Staat zijn belang van 5,9 procent uitbreiden of een gouden aandeel met vetorecht zien te krijgen.

Staatssecretaris Mansveld is terughoudend, het gaat om een private onderneming. Het kabinet steunt KLM door Schiphol te voorzien van gunstige randvoorwaarden en dus een goede concurrentiepositie. Ook voert ze „voortdurend overleg” met de leiding van Air France en KLM. Een gesprek met haar Franse collega Alain Vidalies is gepland „op korte termijn”.

Ze zal daarbij, zo zegde ze toe tijdens het Kamerdebat, haar zorgen uiten en zeggen dat de Nederlandse regering zeer hecht aan de autonomie van KLM. Maar, waarschuwde Mansveld erbij: „Uiteindelijk gaat de holding zelf over de positie van KLM binnen de holding.”