In 5 minuten bijgepraat - waarom het een cruciale dag is voor Griekenland

Illustratie van 'Grexit', de mogelijkheid dat Griekenland uit de eurozone stapt Beeld ANP / Lex van Lieshout

Europa wacht in spanning af wat de volgende stap is van de Griekse regering. Het land moet vóór vrijdag, dus vandaag, verlenging van zijn noodkrediet hebben aangevraagd. Wat is nu de stand van zaken in het spel tussen Griekenland en de eurogroep?

Update 10.43 uur: Griekenland dient formeel verzoek in voor verlenging noodkrediet.

Twitter avatar J_Dijsselbloem Jeroen Dijsselbloem Received Greek request for six months extension.

Maandag was er topoverleg in Brussel: de Griekse minister van Financiën en de ministers van Financiën van de achttien andere eurolanden spraken vier uur lang met elkaar, maar er werd geen akkoord bereikt over het Griekse steunprogramma.

Achttien tegen één

De stand is nu achttien tegen één. En Griekenland is aan zet. Minister van Financiën Yanis Varoufakis weigerde een verlenging van het bestaande programma, zoals de groep spelers aan de overkant van het veld die voorstelde: in ruil voor hervormingen zou Griekenland worden gesteund met 240 miljard euro.

Lees ook op NRC Q: De Griekse tragedie rond de euro - dit zijn de hoofdpersonen

Op 28 februari loopt het huidige hulpprogramma af, en als er dan geen nieuwe regeling is, komt Griekenland snel in geldnood. Varoufakis zette in op een overbruggingskrediet dat het land vier maanden de tijd zou geven om met zijn crediteuren te onderhandelen over verlichting van de torenhoge schuld.

Premier Alexis Tsipras (r) met minister van Financiën Yanis Varoyfakis (l) in het parlement in Athene op 18 februari.

Premier Alexis Tsipras (r) met minister van Financiën Yanis Varoyfakis (l) in het parlement in Athene op 18 februari. Foto EPA / Yannis Kolesidis

De eurogroep, vertegenwoordigd door de Nederlandse minister Dijsselbloem, kwam op haar beurt met een ander voorstel. Varoufakis werd gevraagd een ontwerptekst goed te keuren waarin Griekenland een verlenging van het huidige programma met een half jaar aanvraagt. Volgens dat eurogroepplan blijft Griekenland alle schuldeisers betalen, zet het de hervormingen door en zorgt het, zoals afgesproken, voor een primair begrotingsoverschot.

Primair overschot betekent dat een land minder uitgeeft dan het binnenkrijgt, maar voor het berekenen daarvan worden de rentebetalingen niet meegenomen. De eurolanden en het IMF hebben Griekenland opgedragen dit overschot op hun begroting dit jaar te laten toenemen tot 3 procent en in 2016 te laten groeien naar 4,5 procent.

Die voorwaarde is voor Varoufakis onacceptabel, omdat dit geld moet voortkomen uit bezuinigingen en Syriza juist aan de macht is gekomen met de belofte om het lijden van de bevolking te verlichten.

Maar de rest van de eurozone voelt er vooralsnog niets voor om veranderingen aan te brengen in de voorwaarden van het steunprogramma.

Premier Mark Rutte (3e L) in gesprek met Commissie voorzitter Jean-Claude Juncker voorafgaand aan de groepsfoto met de Europese Raad in Brussel tijdens de Europese top van regeringsleiders.

Premier Mark Rutte (3e L) in gesprek met Commissie voorzitter Jean-Claude Juncker voorafgaand aan de groepsfoto met de Europese Raad in Brussel tijdens de Europese top van regeringsleiders. Foto ANP / Olivier Matthys

Griekenland aan de bal

Veel tijd om na te denken over haar counter-actie heeft de Griekse regering niet, want de deadline voor het aanvragen van de verlenging ligt op de loer. Het ziet ernaar uit dat Griekenland die aanvraag vandaag wel gaat indienen, maar spannend is hoe die verlengingsaanvraag eruit ziet. NRC-redacteur Hanneke Chin-A-Fo legt uit:

“De grote vraag is in welke mate de Grieken vasthouden aan de voorwaarden van het bestaande hulpprogramma, of een aanvraag indienen waarbij de voorwaarden zo zijn verdraaid dat de andere eurolanden zeggen: ‘Dit is geen verlenging, dit is een heel nieuw plan’.”

Wat als er geen akkoord komt over dat plan?

Wat gebeurt er met Griekenland als er 28 februari geen verlenging van het noodsteunprogramma start? Chin-A-Fo:

“Dan komt de Griekse regering op een gegeven moment in de problemen. Maar waarschijnlijk krijgen de Griekse banken het al eerder lastig.”

De regering-Tsipras zegt dat zij nog voldoende middelen heeft om het een paar maanden zelf uit te zingen, maar de meeste waarnemers gaan uit van één maand. Als het geld op is, de steun aan de Griekse banksector wegvalt en Griekse burgers massaal geld van hun (spaar)rekening opnemen en ergens anders onderbrengen, komt een zogeheten ‘Grexit’ (een Griekse uittreding uit de euro) in zicht.

Varoufakis heeft er nog vertrouwen in. Hij zei maandag dat hij deze week zou werken aan een compromis, al herhaalde hij dat Griekenland van het huidige programma af wil.

President van de Eurogroep Jeroen Dijsselbloem in Brussel na bijeenkomst over Griekenland.

President van de Eurogroep Jeroen Dijsselbloem in Brussel na bijeenkomst over Griekenland. Foto ANP / Olivier Matthys

Wat willen de Grieken?

Griekenland zette eerder de bijdragen van Varoufakis aan de onderhandelingen van de afgelopen week online. Daaruit bleek onder meer dat hij de eurolanden opriep hun eisen ten opzichte van het overschot op de Griekse begroting te temperen. Volgens hem brengen de eurolanden het prille herstel van de Griekse economie in gevaar met onnodig hoge eisen.

De Grieken streven naar nieuwe afspraken over financiële steun, dat is de verkiezingsbelofte van premier Tsipras. Zijn radicaal linkse partij Syriza wil een eind maken aan de door het IMF en Europa opgelegde bezuinigingen.

Naar verwachting dient Athene snel een verzoek in bij de eurolanden voor de tijdelijke verlenging van het noodkrediet, waarschijnlijk tegen aangepaste voorwaarden. Chin-A-Fo:

“Wat Griekenland precies gaat vragen is totaal onzeker, de afgelopen dagen kwamen meerdere keren berichten naar buiten dat ze op het punt stonden de verlenging aan te vragen, maar daar weken ze steeds vanaf. Niemand weet wat er de komende 24 uur gaat gebeuren.”

De crisis slaat pas echt toe zodra de ECB besluit dat de Griekse Centrale Bank geen geld meer mag lenen aan banken. Correspondent Marloes de Koning legt uit:

“De ECB bepaalt deels hoeveel tijd de Grieken hebben. Die kan namelijk heel concreet beslissen of de banken nog geld hebben, door te bepalen hoeveel noodsteun de Griekse Centrale Bank aan de eigen banken mag geven. De Griekse banken hebben toestemming nodig om geld uit het noodpakket van de eigen centrale bank te halen. Zolang de ECB die toestemming verleent, kunnen de banken nog een beetje functioneren.”

De Griekse premier Alexis Tsipras en minister van Financiën Yanis Varoufakis

De Griekse premier Alexis Tsipras en minister van Financiën Yanis Varoufakis. Foto EPA / Yannis Kolesidis

Lees ook het artikel in NRC Handelsblad: ‘Een Grexit is nog erger dan bezuinigen’ (€).