Houdt BAM nu eindelijk eens op met te goedkoop bouwen?

2013-03-05 12:39:38 UTRECHT - Een bouwvakker aan het werk op een bouwplaats in Utrecht. De bouwsector heeft een zeer zwaar jaar achter de rug waarin de productie met ruim 8 procent en de omzet met 7 procent daalde. De bouw van woningen en bedrijfspanden is het zwaarst getroffen door de aanhoudende malaise op de vastgoedmarkt. ANP KOEN VAN WEEL Foto ANP

Een strop van 68 miljoen euro bij een bouwproject in Duitsland en een infrastructuurproject in Groot-Brittannië, afgelopen zomer. Een analist van Kempen & Co die BAM een “tikkende tijdbom van potentiële probleemprojecten” noemt. Een topman die eerder opstapt. De aankondiging, in oktober, van de opvolger van Nico de Vries, Rob van Wingerden, om nog eens 650 banen te schrappen. En vanochtend jaarcijfers die ver in de min staan (108,2 miljoen). Bouwbedrijf BAM uit Bunnik kan wel weer eens wat goed nieuws gebruiken.

Het grote probleem in de bouw is “overcapaciteit in een economie die niet lekker draait”, zegt Errol Keyner van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB). Als reactie hebben bouwers de afgelopen jaren klussen aangenomen tegen te lage prijzen. Hier zijn ze te ver in doorgeschoten, zegt risicospecialist Thinka Bor.

“De markt is dodelijk. Bedrijven worden tegen elkaar uitgespeeld en projecten worden onder de kostprijs aangenomen.”

Met twee vervelende effecten, die ook BAM plagen:

1. Geen buffers

Als je een klus te goedkoop aanneemt, is er geen ruimte om tegenvallers te bekostigen. “En die heb je in grote, complexe bouwprojecten altijd”, zegt Keyner van de VEB. Zo’n tegenvaller moet je eigenlijk binnen het budget van het project opvangen. Dat moet je dus begroten. Met het risico dat de klus naar de concurrent gaat, die dat niet doet. Als het budget te klein is, moet het bedrijf op z’n minst genoeg reserves hebben voor tegenvallers. Maar de meeste bouwbedrijven hebben die niet meer.

2. Geen zicht op gevaren

Hoe schat je die onverwachte tegenvallers in? Daarvoor doe je risicoanalyses. Je onderzoekt de bodem, de omgeving, de onderaannemers, de economische omstandigheden, zegt Jan-Pieter Eelants van CROW en programmamanager van RISNET, een ‘kennisnetwerk’ voor risicomanagement in de bouw. Maar hoe meer concurrentie, hoe minder werk een bouwer maakt van risicoanalyse.

“Een goede analyse wordt niet beloond in een aanbesteding. Bouwbedrijven denken: beter slecht werk dan geen werk.”

Overigens draait de aannemer niet altijd voor 100 procent op voor onvoorziene kosten. Als het bouwbedrijf de bodemrisico’s zo goed mogelijk heeft onderzocht, moet de opdrachtgever bij pech vaak ook meebetalen.

Hoe kan BAM er uit komen?

Wat moeten bouwers zelf doen? In ieder geval meer discipline opbrengen, vindt Thinka Bor.

“Het risicobudget groter maken, nee durven zeggen tegen sommige klussen en goed onderzoek doen. Bodemcondities kun je echt wel goed vaststellen met geologische kaarten en proefboringen.”

BAM heeft aangekondigd strenger te worden. In deze krant zei topman Van Wingerden dat “een deel van onze portefeuille nog op de oude manier aangenomen is – zo’n 20 tot 30 procent”. En dat het risico voor dat deel groter is. Nu komen er meer “checks and balances”.

Maar streng zijn heeft een prijs. “Dat is precies de spagaat waar ze inzitten”, zegt Keyner van de VEB. “Als bedrijven nee zeggen tegen klussen met een te lage prijs, ontkomen ze niet aan kosten reduceren.” Door bijvoorbeeld mensen te ontslaan. Hij acht het “zeer denkbaar” dat BAM nog te maken krijgt met tegenvallers uit oudere projecten.

Beleggers zijn wél enthousiast

Beleggers zien de toekomst van bouwbedrijven zonniger in. De koersen van BAM en Heijmans stijgen al weken.

bamkoersjeDEF

Nu de markt begint aan te trekken, zijn beleggers op zoek naar achterblijvers, zegt beursanalist Michel Aupers van Rabobank. Hij wijst ook op de groei in de woningbouw, waar BAM van profiteert. Keyner van de VEB vindt de stemming iets te enthousiast:

“Beleggers nemen een voorschot, in de hoop op betere tijden. Maar het optimisme is voorbarig en nog niet te zien in de winstcijfers.”