Gasrapport mag niet zonder gevolg blijven, vindt het Noorden

Hun veiligheid deed niet ter zake en daarom willen Groningers genoegdoening. Maar in welke vorm?

Boorlocatie NAM in Westeremden. Geofoons meten trillingen in de bodem Foto Kees van de Veen

Zie je wel? Zo kun je de Groningse reacties op het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid samenvatten. Gisteren verscheen zwart op wit wat de Groningers al tijdenlang dachten: bij de gaswinning is vijftig jaar lang hun veiligheid genegeerd. Winst ging voor, veiligheidsrisico’s werden „niet onderkend”. Het gevolg: aardbevingen, schade, onzekerheid.

Tijd voor genoegdoening dus. Er moet een parlementaire enquête komen naar de gaswinning, vindt burgemeester Peter den Oudsten van Groningen. „Het rapport is zo zwaar dat het niet zonder consequenties kan blijven.” Zijn collega in Slochteren, Geert-Jan ten Brink, vraagt een „gemeend excuus” van minister Kamp (Economische Zaken, VVD). En de verzamelde Groningse politiek vindt van links tot rechts dat Kamp onmiddellijk moet besluiten de gaskraan verder dicht te draaien. „Onze veiligheid staat op het spel.”

Maar hoe reëel zijn de eisen van de Groningers? Op de korte termijn zal dit rapport weinig politieke consequenties hebben, valt op te maken uit de eerste reacties van Tweede Kamerleden. De positie van Kamp wordt door niemand ter discussie gesteld, ook niet door de oppositie. Ja, als minister is hij staatsrechtelijk verantwoordelijk voor het beleid van zijn voorgangers, die volgens de Onderzoeksraad ernstig faalden door zich niet te bekommeren om de veiligheid van de Groningers. Maar Henk Kamp is ook de eerste bewindspersoon die van koers is veranderd: hij draait voorzichtig aan de gaskraan en maakt serieus werk van schadeafhandeling en versterking van huizen en gebouwen. Die koers voortzetten gaat vóór staatsrechtelijke zuiverheid. „Ik heb nu liever dat hij optreedt en de lijst aanbevelingen van de Onderzoeksraad opvolgt, dan dat hij aftreedt”, zegt Kamerlid Liesbeth van Tongeren (GroenLinks), één van Kamps scherpste critici op het gasdossier.

Ook een parlementaire enquête maakt nu weinig kans. De Tweede Kamer wil eerst zekerheid over minder gaswinning en een goed begin van de versterkingsoperatie, voordat het parlement naar schuldigen gaat zoeken. „Nog niet”, zegt het CDA. „Een enquête neemt jaren in beslag en kan een excuus zijn om de besluitvorming weer vooruit te schuiven”, beaamt Carla Dik-Faber (ChristenUnie).

En zelfs als zo’n parlementaire enquête er komt, is het de vraag wat het oplevert. Van Tongeren: „Je zult zien dat alle deuren en laden bij Shell en ExxonMobil [aandeelhouders van de Nederlandse Aardolie Maatschappij, red.] dichtgaan. Dan gaat iedereen zitten oefenen met advocaten om maar zo weinig mogelijk te zeggen”.

De vernietigende conclusies van het rapport zullen vermoedelijk wél van invloed zijn op Kamps besluit om de gaskraan wel of niet verder dicht te draaien. Niet per direct: ondanks aandringen van de oppositie én de PvdA weigert de minister vóór 1 juli te zeggen of er in 2015 minder gas opgepompt zal worden dan de voorziene 39,4 miljard. Hij wacht eerst extra onderzoek over de veiligheidsrisico’s af.

Maar dat Kamp in de zomer zal besluiten tot een lager plafond van 35 miljard kuub gas, wordt steeds waarschijnlijker. Coalitiepartner PvdA liet meteen na publicatie van het rapport weten zich gesterkt te voelen in de opvatting „dat verhoging van de gasproductie na 1 juli ondenkbaar is”. VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra, partijgenoot van Kamp, nam dit weekend hier ook een voorschot op, toen hij op tv verhoging van de gaswinning „niet heel waarschijnlijk” noemde.

Het rapport van de Onderzoeksraad komt nog ergens anders van pas: in de rechtszaal. Het levert munitie op voor een rechtszaak die 800 gedupeerde huiseigenaren en twaalf woningcorporaties tegen de NAM hebben aangespannen en het bezwaar dat Groningse bestuurders bij de Raad van State hebben aangetekend tegen het gasbesluit van minister Kamp. Advocaat Pieter Huitema: „Staat en NAM zijn in gebreke gebleven doordat de veiligheid niet was gewaarborgd. Er is hier onzorgvuldig en onrechtmatig gehandeld.”