Foto’s die zijn afgeranseld tot er haast niets overblijft

Daisuke Yokota, Cloud Courtesy Daisuke Yokota/ Stieglitz19

Het is dat het erbij staat: Clouds. Zonder deze titel zouden we weinig houvast hebben en kunnen de afbeeldingen van alles voorstellen. Vlekken. Schimmen. Druppels misschien?

Meestal laat een foto een herkenbaar deel van de werkelijkheid zien: een mens, een boom, een landschap. De Japanse fotograaf Daisuke Yokota (1983) probeert juist zo ver mogelijk van de werkelijkheid vandaan te raken. Om dat te bereiken, doorloopt hij een intensief proces waarbij hij zowel digitale als analoge technieken gebruikt. Met een digitale camera fotografeert Yokota een onderwerp en maakt daar vervolgens een afdruk van. Waar dat voor de meeste fotografen het eindproduct is, is het voor Yokota pas het begin. In zijn badkamer heeft hij een doka ingericht waar hij aan de slag gaat met ontwikkelbaden, verschillende soorten papier en lichtbronnen.

Steeds opnieuw wordt het bestaande beeld – nu met een analoge camera – gefotografeerd en ontwikkeld volgens steeds wisselende, onvoorspelbare procedés. Dan weer besluit hij een aansteker als lichtbron te gebruiken, een andere keer giet hij de ontwikkelaar rechtstreeks op het fotopapier. Fouten in het ontwikkelproces worden verwelkomd, verminkingen gekoesterd. Het resultaat: een foto die afgeranseld, versleten is – om vervolgens een dromerig, etherisch beeld achter te laten.

Yokota past met zijn interesse in oude fotografische technieken in een bredere trend. Kunstenaars als Lisa Oppenheim, Matthew Brandt en John Chiara hebben met Yokota gemeen dat ze meer geïnteresseerd zijn in de fysieke aspecten van fotografie dan in het documentaire karakter ervan. Hun aandacht gaat vooral uit naar oude dokatechnieken, lichtgevoelige emulsies en custom-built camera’s.

De beelden die deze werkwijzen opleveren zijn uniek – geen afdruk is hetzelfde. In een tijd dat nieuwe digitale technieken steeds meer mogelijkheden bieden om ontelbare, onfeilbare foto’s te maken en te verspreiden, ligt het voor de hand dat kunstenaars op zoek gaan naar de essentie van fotografie.