Dubbelster kwam dichtbij

Ster W0720 kwam 70.000 jaar geleden op 0,8 lichtjaar afstand langs de zon

Tekening van de passerende dubbelster W0720. De zon is de heldere ster links. illustratie: Michael Osadciw/Universiteit van Rochester)

Een onlangs ontdekte dubbelster blijkt 70.000 jaar geleden op een afstand van slechts 0,8 lichtjaar langs de zon te zijn gekomen. Hij doorkruiste daarbij het buitenste deel van de Oortwolk, de bolvormige wolk van ontelbare komeetkernen die ons zonnestelsel tot op enorme afstanden omringt. Het is de dichtste sterpassage die astronomen tot nu toe hebben gevonden, aldus de onderzoekers in Astrophysical Journal Letters (10 februari). Tegenwoordig is de dichtstbijzijnde ster Alpha Centauri, die op ruim vier lichtjaar afstand staat.

De passerende ster, W0720 – ook, naar zijn ontdekker, ster van Scholz genoemd – werd twee jaar geleden gevonden door de Amerikaanse WISE-satelliet. Hij viel op doordat hij relatief dichtbij de zon staat, maar zich heel langzaam verplaatst. Dat betekent dat hij pal naar de zon toe of er van af beweegt. Telescoopwaarnemingen wezen op het laatste. De ster snelt met een snelheid van 83 kilometer per seconde van ons vandaan. Het bleek ook een dubbelster te zijn: een rode dwerg met een nog kleinere bruine dwerg (een gasbol die geen ster kon worden).

De dubbelster staat nu op 20 lichtjaar in het sterrenbeeld Monoceros (Eenhoorn). Erik Mamajek en collega’s hebben de beweging van zowel de dubbelster als de zon in de tijd teruggerekend en vonden toen dat de ster 70.000 jaar geleden door het buitenste deel van de Oortwolk bewoog. Dat is te ver van het centrum om de beweging van de komeetkernen in deze wolk echt te kunnen veranderen. De relatief lichte dubbelster heeft misschien een klein aantal komeetkernen verstoord en in de richting van de zon gestuurd. Ook de kans dat de passant een komeet van de zon heeft ingevangen (of omgekeerd), is heel klein. In 2010 werd wel een verre ijsbal ontdekt met zo’n ongewone baan dat vermoed werd dat hij ooit door een andere passerende ster is achtergelaten.

De ontdekking van deze lichtzwakke (dubbel)ster vergroot echter wel de kans dat zich in de omgeving van de zon ook sterren verscholen houden die op nog kortere afstanden zijn voorbijgekomen. De in december 2013 gelanceerde Europese Gaia-satelliet kan ze misschien vinden. Sterren die op een afstand van 0,1 tot 0,2 lichtjaar langskomen, zouden de Oortwolk zo sterk kunnen verstoren, dat er zo’n twee miljoen jaar later een ‘regen’ van kometen in de buurt van de zon en de aarde arriveert. Sommige onderzoekers brengen het periodiek massaal uitsterven op aarde in verband met zulke kometenregens.

De Ster van Scholz is veel te zwak om hem met het blote oog te kunnen waarnemen. Dat was ook het geval toen hij 70.000 jaar geleden het dichtst bij de zon stond. Maar van rode dwergen is bekend dat ze periodiek forse uitbarstingen – een soort reusachtige ‘zonnevlammen’ – vertonen. In dat geval zouden de toen levende mensen de passant af en toe minuten- tot urenlang met het blote oog hebben kunnen zien. Wat zouden zij ervan hebben gedacht? Het onverklaarbare lichtpunt verplaatste zich toen elke 26 jaar over een hoek ter grootte van de volle maan.