Bezwaar tegen imams kwam later pas

Aanvankelijk was er geen enkel bezwaar tegen hun visa. Maar nu mogen drie imams toch het land niet in. Waarom?

Het is een simpel zinnetje: „Predikers uit visumplichtige landen, die oproepen tot haat en geweld, wordt een visum geweigerd.” Het kabinet schreef het vorig jaar in zijn Actieplan tegen jihadisme. Inmiddels houdt het zinnetje de politieke gemoederen aardig bezig.

Dinsdagavond maakte minister Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) plotseling bekend dat hij visa had ingetrokken van drie van de zeven imams die uitgenodigd zijn om binnenkort in Nederland te spreken op een bijeenkomst van een islamitische liefdadigheidsvereniging. Dat deed hij op basis van nadere informatie van terreurbestrijder NCTV, schreef hij.

Pikant is dat diezelfde NCTV enkele weken eerder volgens Buitenlandse Zaken géén bezwaar had aangetekend tegen de visa voor de salafistische imams. „We hebben de normale procedures gevolgd en over de visumaanvraag inlichtingen ingewonnen bij de diensten zoals de NCTV”, aldus de woordvoerder consulaire zaken van Buitenlandse Zaken. „Wij kregen van hen geen informatie waardoor bezwaar kon worden gemaakt tegen visumverstrekking.” De NCTV wil hier zelf niet op ingaan, zolang Kamervragen over de zaak niet zijn beantwoord.

Op 6 februari ging het weblog GeenStijl los op de ‘haatbaarden’, gevolgd door De Telegraaf. Een van de imams had zijn verdriet geuit over de dood van Osama Bin Laden, zo bleek uit een YouTube-filmpje. Een ander zou banden hebben met Al-Qaeda. Een derde had contact met jihadisten in Syrië.

Mede op basis van deze berichten begonnen zich vorige week ook Kamerleden van VVD, CDA en D66 zich te roeren. Zij vroegen zich af of de komst van de imams verstandig was.

Vast staat dat Koenders’ beslissing om de visa alsnog in te trekken ná deze commotie kwam. Maar werd deze ook veroorzaakt dóór de commotie? Visa kunnen worden geweigerd als aantasting dreigt van de nationale veiligheid, de openbare orde of internationale betrekkingen. Buitenlandse Zaken en de NCTV willen nu niet ingaan op de reden van de weigering.

De gebeurtenissen laten drie mogelijke verklaringen open voor de plotselinge weigering. De eerste is dat de NCTV zijn werk niet goed heeft gedaan door in eerste instantie geen bezwaar te zien, maar later alsnog ergens – geheime – belastende feiten over de imams te vinden.

De tweede optie is dat de NCTV ook in tweede instantie geen bezwaar zag, maar is overruled door minister Koenders. „De NCTV adviseert immers, de minister beslist”, zegt Constant Hijzen, expert op het gebied van inlichtingendiensten bij de Universiteit Leiden. De minister zou na de ophef – en onder druk van hardliners in het kabinet als vicepremier Lodewijk Asscher – alsnog besloten kunnen hebben dat het in het huidige klimaat niet verstandig is om de imams tot Nederland toe te laten. Dit ongeacht de vrijheid van meningsuiting. In dat geval zou de NCTV door Koenders als schaamlap zijn misbruikt om zijn beslissing te rechtvaardigen.

Een derde mogelijke verklaring is dat de NCTV geen nieuwe, belastende feiten over de imams vond, maar de oude gegevens anders beoordeelde na de ontstane commotie. Dat zou echter niet stroken met het „professionele, niet-politieke” karakter van de organisatie, dat NCTV-chef Dick Schoof afgelopen zaterdag in deze krant benadrukte. Het publiek mag er volgens hem van uitgaan dat de NCTV adviezen geeft op basis van feiten, en niet op basis van emoties of commotie.