Twee ton journalistiek erfgoed staat in de weg bij VN

Anderhalf uur voordat gisteren de loodzware zetmachine zou worden weggesleept uit de hal van de Weekbladpers in Amsterdam, is het historische apparaat alsnog gered van de sloop. Rob Koghee, directeur van uitgeverij New Skool Media en oud-medewerker van de Weekbladpers, geeft de machine een plek in zijn bedrijf. Koghee kocht vorig jaar negentien bladen van Sanoma.

Zo blijft de machine van Linotype waarop tot 1978 Vrij Nederland is geproduceerd, intact. Twintig jaar stond hij werkloos in de hal van de Weekbladpers. Tweeduizend kilo journalistiek erfgoed, mooi uitgelicht op een plexiglas podiumpje.

Nu moest de Linotype weg. In het nieuwe pand van de Weekbladpers, nu WPG Media, aan de Wibautstraat in Amsterdam is geen plek voor grafische nostalgie. Het ding past niet meer in een wereld ‘van YouTube-kanalen, social media en video’, aldus de directie.

Oud-werkneemster Annemiek Bergmans en voormalig uitgever Hans Vervoort zochten de afgelopen weken onderdak voor de Linotype. „Wij hadden de hoop al opgegeven”, zegt Bergmans.

Een aantal musea en particulieren had belangstelling. Iedereen verkeek zich echter op de omvang en het gewicht van de machine: 2.000 kilo, 160 bij 160 centimeter. Tot verrassing van Bergmans kwam vorige week zelfs het Rijksmuseum kijken. Het bleek een misverstand. Het Rijks haakte af toen duidelijk werd dat het niet ging om een machine waarop VN in de oorlog is geproduceerd.

De loodzetmachine is afkomstig van zetterij Randstad in Aalsmeer, ooit onderdeel van drukkerij Brouwer. Op het toetsenbord typte een zetter tekst die onmiddellijk in loden regels werd gegoten. De regels werden automatisch tot kolommen gevormd; opmakers stelden pagina’s samen met de kolommen, koppen en foto’s. Die gingen vervolgens naar de pers. Zetmachines raakten eind jaren zeventig, begin jaren tachtig buiten gebruik. Kranten en tijdschriften werden eerst fotografisch gezet en later uitsluitend met de computer.

Op het apparaat zit een plaatje: „Deze zetmachine herinnert aan die dagen toen ‘De Zetter’ echt bestond”. De Zetter was tientallen jaren een geliefde rubriek in het weekblad. Lezers kregen de gelegenheid de rol van zetduivel te spelen en de actualiteit te vangen in een opzettelijke zetfout.

Directeur Hylke van der Meer zegt in een reactie aan Bergmans en Vervoort dat hem „nostalgische gevoelens over een zetmachine ook niet vreemd zijn”. Maar het nieuwe pand is constructief niet berekend op zo’n zware machine. Bovendien past een oude zetmachine niet bij de „transformatieslag” die de uitgever heeft ingezet.