‘Wind op zee kan écht goedkoper’

‘Aanjager’ Ed Nijpels wil snel resultaten zien van partijen bij energieakkoord

Het eerste Nederlandse windmolenpark in zee, bij Egmond aan Zee. Foto Koen Suy/ANP

Het Energieakkoord zit dringend verlegen om successen. Ed Nijpels wil niet nog een keer meemaken dat de planbureaus voorspellen dat de doelstellingen niet gehaald worden, zoals ze afgelopen jaar deden. Ook zonder bevestiging van de Haagse rekenmeesters is er weinig vertrouwen in de overgang naar duurzamer energie.

Ed Nijpels, voorzitter van de Borgingscommissie van het Energieakkoord, wil daarom voor 1 mei van alle betrokken partijen weten wat ze concreet in gang hebben gezet, zodat de planbureaus dit jaar zoveel mogelijk cijfers hebben voor hun berekeningen voor de jaarlijkse Nationale Energieverkenningen.

De grootscheepse verandering van de Nederlandse energievoorziening heeft tot doel om in 2020 14 procent van de opgewekte energie te halen uit duurzame bronnen – wind, zon, warmte, biomassa – en in 2023 16 procent. Een enorme opgave, gezien het feit dat nu slechts 4,5 procent uit duurzame bronnen komt. Met dit percentage loopt Nederland in Europa hopeloos achter. Maar binnen de commissie geloven zelfs de grootste sceptici, zoals Greenpeace, nu dat het gaat lukken, vertelt Nijpels.

Een aai en een schop

Meer dan veertig partijen hebben zich aan die doelstellingen verplicht. Maar de uitvoering verloopt moeizaam. Dan weer laait het protest tegen windmolens op, dan weer treuzelt de Tweede Kamer met de benodigde wetgeving, dan weer vliegen milieubewegingen en energieproducenten elkaar in de haren over de herkomst van het hout dat gebruikt wordt als bijstook (biomassa) in kolencentrales.

Nadat het Energieakkoord in 2013 onder leiding van de toenmalige SER-voorzitter Wiebe Draijer tot stand was gekomen, werd Nijpels benoemd als voorzitter van de Borgingscommissie – jargon voor de man die erop moet toezien dat alle partijen zich aan de afspraken houden, en dat de vaart erin blijft. Want 2020 is nog maar vijf jaar weg. „Ik ben smeerolie, aanjager, criticaster, commentator, soms geef ik een aai over de bol en soms een schop onder de kont”, lacht Nijpels in een Amsterdams café.

Er zijn kleine overwinningen en grote „uitdagingen”. Hij legt trots een grafiek op tafel waarin te zien is hoe de kosten voor de aanleg van windmolenparken op zee 40 procent lager kunnen. En dat is cruciaal, want de 18 miljard euro subsidie tot 2023 klaarligt voor deze sector wordt alleen verstrekt als het 40 procent goedkoper kan dan nu. Dat is de afspraak binnen het akkoord.

De grafiek maakt volgens Nijpels een einde aan alle twijfel. Volgens hem zijn alle betrokkenen het erover eens dat 40 procent kostenreductie reëel is: de financiële instellingen, de exploitanten, de betrokken ministeries. Wat dat betreft is de weg vrij voor de eerste tender die dit najaar wordt uitgeschreven voor de aanleg van tweemaal 350 MW aan windmolens voor de kust van Zeeland. Later zullen nog ten minste twee tenders van in totaal 1400 MW volgen.

Wetgevingstempo

Maar daarmee is Nijpels er nog niet. Er moet ook nog wetgeving door de Tweede Kamer worden behandeld. Dat gaat hem veel te traag. „Ik loop me geweldig te ergeren aan het wetgevingstempo”, zegt de VVD-prominent. „Het wetsontwerp ‘wind op zee’ ligt al vanaf 17 oktober bij de Tweede Kamer. Ze hebben minister Kamp (Economische Zaken, VVD) inmiddels vijf keer naar de Kamer geroepen om wat uit te leggen, maar het wetsontwerp is nog steeds niet behandeld.”

Wind is cruciaal voor het slagen van het Energieakkoord. Windmolens op zee én op land moeten eenderde van de doelstelling van 14 procent opleveren. De meeste provincies hebben inmiddels bepaald waar de windmolens zullen komen en zijn aan de slag gegaan. Eén provincie blijft dwarsliggen: Friesland. De Friezen willen met een dubbele rij windmolens op de Afsluitdijk aan hun verplichtingen voldoen. Dat plan heeft de minister afgewezen. Friesland moet voor 1 april met een alternatief komen, anders hakt Kamp de knoop door. En ook Nijpels is streng voor de provincie waar hij bijna tien jaar commissaris van de koningin was. „Ook Friesland moet zich aan de afspraken houden. Als Friesland niet mee doet komt er een gat in de doelstellingen.”

Energielabels

Maar zelfs dan is ‘wind op land’ er nog niet. „Er moeten ook initiatieven komen om de windmolens daadwerkelijk aan te leggen. We zitten nu te wachten op voorstellen van bedrijven. Ja, en dan krijg je natuurlijk wel weer te maken met lokale weerstand”, verwacht Nijpels.

Wind is zijn hoofdzorg, maar ook energiebesparing is een lastig onderwerp. Als onderdeel van de besparingsoperatie kregen huiseigenaren begin dit jaar energielabels in de bus. Minister Blok (Woningbouw, VVD) heeft ze opzettelijk te laag laten inschatten, in de verwachting dat de eigenaren zouden opspringen om hun huizen te isoleren. In het Energieakkoord is afgesproken dat gemeenten, aannemers en installatiebedrijven de eigenaren daarbij zullen helpen. Er liggen honderden miljoenen subsidie klaar.

Maar ook dit loopt niet lekker. Veel eigenaren zien, na weer een zachte winter, weinig noodzaak te verbouwen. Het wachten is op aantrekkelijke gemeentelijke regelingen. Of misschien op een ‘schop onder de kont’ door de voorzitter van de Borgingscommissie.