Veiligheid Groningers genegeerd

De Onderzoeksraad voor Veiligheid kraakt het gasbeleid. „Minister Kamp heeft te veel petten op.”

Bedrijfsleven en overheid betrokken bij de gaswinning in Groningen hebben de inwoners van het gebied volledig in de steek gelaten. Dat is de conclusie die de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) trekt in het langverwachte rapport over aardbevingsrisico’s in Groningen.

Het rapport stelt onomwonden dat de veiligheid van de Groningers bij de gaswinning tot 2013 geen enkele rol heeft gespeeld. Opbrengsten prevaleerden, risico’s werden niet onderkend. Alle bij de gaswinning betrokken partijen „achtten het veiligheidsrisico verwaarloosbaar”.

Het rapport dat onder verantwoordelijkheid van voorzitter Tjibbe Joustra is opgesteld, uit scherpe kritiek op alle partijen die bij de gaswinning betrokken zijn geweest en spreekt van een „gesloten bolwerk” dat vooral gericht was op consensus.

Dat bolwerk, het zogeheten gasgebouw, bestaat uit de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), eigendom van Shell en ExxonMobil, GasTerra, de verkoper van het gas, de staatsdeelneming Energie Beheer Nederland (EBN) en het ministerie van Economische Zaken.

De NAM „verzaakte haar zorgplicht als exploitant van het gas door geen opdracht te geven voor onderzoek naar de gevolgen van haar activiteiten” , aldus het rapport, waarvan al eerder een concept uitlekte. Opvallend harde kritiek is er op de rol van het ministerie van Economische Zaken (EZ). Dat was „als enige overheidspartij betrokken bij de gaswinning en was daardoor verantwoordelijk voor het behartigen van alle publieke belangen, waar veiligheid er een van is”.

Joustra zegt in een reactie tegenover deze krant dat „minister Kamp een te groot aantal petten op heeft”. Hij constateert dat er om het vertrouwen van de Groningers te herwinnen „verantwoordelijkheid moet worden genomen door EZ en de betrokken ondernemingen”. Joustra: „Het ministerie van Economische Zaken had de partijen in het gasgebouw ter verantwoording moeten roepen. Dat is niet gebeurd.”

Minister Kamp (Economische Zaken, VVD) reageert: „ Ik ben mij zeer bewust van de ernst van de problematiek en evenzeer van mijn verantwoordelijkheid de benodigde maatregelen te nemen”. De minister houdt wel vast aan de lijn die hij de afgelopen weken uitgestippelde: in juli besluit hij over de hoeveelheid gaswinning dit jaar, in januari volgend jaar kijkt hij of er een ‘nieuwe systematiek’ nodig is.

De onderzoekers schrijven dat EZ „dermate onderdeel was van het gesloten bolwerk waar het belang van winning prevaleerde, dat veiligheidsbelang in de praktijk een ondergeschikte rol speelde”.

Ook het toezicht heeft gefaald. Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) zou zich te lang naar de consensus van dit bolwerk hebben gevoegd. „Binnen het stelsel was geen ruimte voor kritische geluiden of tegendruk, ook niet vanuit andere ministeries of de buitenwereld”.

De betrokken partijen zagen aardbevingen bij de Groningse gaswinning hoogstens als een schaderisico, niet als een veiligheidsrisico. Toen in 1993 vaststond dat de bevingen door gaswinning werden veroorzaakt, zagen ze geen „urgentie” om onderzoek te doen.

Ook niet kennisinstituten zoals het KNMI, in Nederland de autoriteit en adviseur op het gebied van aardbevingen. „Ze meenden dat ze voldoende inzicht hadden, maar dat bleek niet het geval”.

Het is „opvallend” schrijft de raad dat bij zo een grootschalige ingreep in de ondergrond in Groningen een fundamenteel onderzoeksprogramma naar de gevolgen hiervan ontbrak.

Intussen stapelde het ongenoegen bij de Groningers zich op. Over de ongelijke verdeling van de opbrengsten, de schades – inmiddels meer dan 30.000 meldingen – en de „gebrekkige communicatie”.

Er was bij EZ, NAM en de toezichthouder weinig oog voor ongerustheid en onveiligheidsgevoelens, schrijft de raad, de communicatie kenmerkte zich door „een technocratische benadering”. Het is precies wat de Groningers al dachten, reageert bewonersorganisatie Groninger Bodembeweging. „Ons vertrouwen in de gaswinning is verder weg dan ooit.”

Woordvoerder Dick Kleijer: „Onze veiligheid speelde geen enkele rol en dat is schandalig. Maar wat heb je eraan om met terugwerkende kracht je gelijk te halen?”